تحولات معاملات به قصد فرار از دین در حقوق ایران و فقه اسلامی و حقوق مصر - رحمتی وند علی; حسن زاده حیدر (پژوهش‌های تطبیقی فقه، حقوق و سیاست, 2025)
با وجود تحولات بسیاری که در زمینهی معاملات با انگیزه فرار از دین درحقوق و قوانین مدنی(موضوع ماده 218 قانون مدنی سابق مصوبه اصلاح 1370)، همچنان چالش بر سر وضعیّت حقوقی معاملات به قوّت خود باقی است و نه تنها از کمیّت این نوع از معاملات کاسته نشده بلکه به ابهامات این نوع معاملات نیز افزوده شده است. علاوه بر این، در دیدگاه نظری فقها نیز آنچنان که باید و شاید جز در موارد معدودی همچون؛ شرایط و احکام معاملات به آن توجه نگردیده است. نوشتار حاضر با هدف بررسی تحوّلات معاملات به قصد فرار از دین در حقوق ایران و فقه اسلامی و حقوق مصر که به صورت توصیفی و تحلیلی از روش اسنادی کتابخانهای بهره جسته است، به تفسیر و تحلیل تحوّلات معاملات در ایران و تطبیق آن با حقوق مصر و ضمانت اجرای این نوع معاملات پرداخته است؛ نتایج حاصل از دستآورد پژوهش، گویای آن است؛ در حقوق ایران با وجود اصلاحیّه مکرر ماده 218 قانون مدنی سابق مصوب 1370، آنچه به عنوان سازوکار، در جهت رفع چالشهای فعلی معاملات با انگیزه فرار از دین مطرح شده است، تاکنون موثر نبوده و لذا استفاده از قوانین جدید مدنی مصر و تلفیق آن با حقوق معاملات ایران میتواند تحوّلات سودمندی را در وضعیت حقوقی معاملات ایجاد کند؛ همچنین با تطبیق موضوع فوق نتایج گویای آن است، قانون مدنی مصر از قوانین مدنی پیشرفته و مترقّی نسبت به قوانین مدنی ایران تلقی میشود از طرفی با وضع ماده 21 قانون نحوه اجرای محکومیتهای مالی مصوب 1394 با ضمانت اجرای نو و متفاوت(غیرقابل استناد) مواجه می‌شویم که دارای مبانی مشخص و تاریخی غربی بوده و لذا توجه به آن می‌تواند در تحقق اهداف و راهبردهای پژوهش موثر واقع گردد.