پژوهش‌های تطبیقی فقه، حقوق و سیاست 3060-6314 6 2024 11 19 Determinism and Determinists with an Interpretative-Narrative Analysis in Allameh Tabataba'i's Approach (Types, Implications, Reasons for Rejection) جبر و جبرگرایان با تحلیل تفسیری - روایی در رویکرد علامه طباطبایی (انواع، آثار، دلایل رد) 276 288 10.61838/csjlp.6.3.17 FA سید رسول میراشرفی دکتری تاریخ و فرهنگ و تمدن، تاریخ و فرهنگ و تمدن اسلامی، دانشگاه معارف قم، قم، ایران. محمد مطلبی دانشجوی دکتری مذاهب کلامی، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران. مجید پور اسماعیل دانش آموخته سطح دو حوزه، پژوهشگر علم اسلامی، حوزه علمیه، قم، ایران Journal Article 2024 09 20 <p>The issue of determinism alongside human will in the performance of actions stands as a historical dilemma within Islamic sciences. From the advent of Islam, due to its close connection with concepts such as the system of cause and effect, divine decree and predestination, human actions, and free will, Muslim scholars have approached this matter from various perspectives. Allameh Tabataba'i, a prominent Shiite scholar, addresses and examines the issue of determinism in his exegesis Al-Mizan. The findings of this study, conducted with a descriptive-analytical approach emphasizing Al-Mizan, indicate that Allameh classifies determinism into types such as religious determinism, philosophical determinism, and materialistic determinism. The consequences of these include the denial of the innate principle of cause and effect, the contradiction between divine decree and human actions, the inherent misery of disbelievers, belief in materialism, attributing disgraceful actions to God, and the futility of human deeds. Reasons such as divine commands and prohibitions, reference to divine attributes, repentance, and blame are tools that Allameh uses to refute the theory of determinism and its proponents. Overall, in Allameh’s view, determinism leads to the denial of the intellectual goodness and badness of actions and to legitimizing the imposition of unbearable duties.</p> <p>مسئله جبر و جبرگرایی در کنار اراده انسان در انجام امور در قامت گره‌ای تاریخی در میان علوم اسلامی جای دارد که از صدر اسلام با توجه به ارتباط تنگاتنگ این مسئله با مسائلی همچون نظام علت و معلول، قضاء و قدر الهی، افعال انسان و اختیار،موجب گردید که عالمان مسلمان با نگرش‌های متفاوتی بدین امر بپردازند. علامه طباطبائی ره ازجمله عالمان شیعی است که در تفسیر المیزان،مسئله جبر و جبرگرایی را مورد توجه و بررسی قرار داده است.یافته‌های پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی-تحلیلی با تاکید بر تفسیر المیزان نشان می‌دهد جبر در نظر علامه دارای انواعی همچون جبر مذهبی، فلسفی و مادی می‌باشد که از لوازم آن می‌توان به انکار اصل فطری علت و معلول، تناقض قضاء و قدر الهی با اعمال بندگان، شقاوت ذاتی کفار، اعتقاد به مادی‌گرایی، انتساب افعال قبیح به خداوند و بی ثمری اعمال اشاره نمود. دلائلی مانند آیات و امر و نهی الهی، تمسک به صفات الهی و استغفار و ملامت ابزاریست که علامه در رد نظریه جبر و جبرگرایان استفاده نموده است.و به طور کلی جبر در نگاه علامه به رد حسن و قبح عقلی و روا دانستن تکلیف مالایطاق خواهد بود.</p> https://csjlp.org/index.php/csjlp/article/download/231/128