پژوهش‌های تطبیقی فقه، حقوق و سیاست 3060-6314 7 2025 10 06 Criteria for Identifying Reclaimed Lands and the Boundaries of Endowments in Rangelands and Forests ملاک شناسایی اراضی احیاء شده و حریم موقوفات در مراتع و جنگل‌ها 36 56 10.61838/csjlp.471 FA مجتبی باقرزاده دانشجوی دکتری،گروه حقوق، واحدساری، دانشگاه آزاد اسلامی ،ساری،ایران. سیدمصطفی محقق داماد استاد دانشکده حقوق ،دانشگاه شهید بهشتی، تهران ،ایران. غلامعلی سیفی زیناب استادیار دانشکده حقوق، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران. Journal Article 2025 02 05 <p>According to the ownership regulations that governed the country in the past and prior to the enactment of property limitation laws, such as the nationalization regulations of forests and rangelands, the acquisition of forest and rangeland lands, especially within the vicinity of settlements and villages, was possible based on jurisprudential, customary, and legal provisions. Some landowners also endowed their properties and lands, which were later affected by the enactment of nationalization regulations. Following the adoption of the Single Article Law on the Annulment of Sale Deeds in 1984 and its amendment in 1992, the most recent legislative intent is reflected in the supplementary Note 6, enacted in 2001, which stipulates that lands reclaimed before March 7, 1987, and the boundaries of endowments are exempt from nationalization regulations. Therefore, considering jurisprudential and legal provisions, any lands that have been declared national lands but exhibit evidence of ownership-based occupation and customary reclamation, according to the type of land use, as well as non-reclaimed lands that are considered as part of the boundaries of endowments, remain under the ownership of the endowments and are not subject to nationalization regulations. However, regarding the extent and criteria for their determination, aside from the instances specified in Articles 137 and 138 of the Civil Code, which outline the extent of protected areas for cases such as wells, springs, and qanats, there is no further reference in legal statutes. Thus, considering Articles 136 and 139 of the Civil Code, along with other relevant regulations, as well as jurisprudential and customary rules, the registered boundaries established for lands can serve as an appropriate criterion for identifying the extent of reclaimed lands and the boundaries of endowments.</p> <p>بر اساس مقررات مالکیتی حاکم بر کشور در گذشته و تا قبل از وضع قوانین تحدید مالکیتی مانند مقررات ملی شدن جنگل‌ها و مراتع، امکان تملک اراضی جنگلی و مرتعی به‌ویژه در حریم آبادی‌ها و روستاها بر اساس قواعد فقهی، عرفی و مقررات قانونی وجود داشته است. برخی از مالکین نیز مبادرت به وقف املاک و اراضی خود نموده‌اند که پس از وضع مقررات ملی شدن، این موقوفات را نیز تحت شعاع قرار داده است. بعد از تصویب ماده واحده قانون ابطال اسناد فروش مصوب سال ۱۳۶۳ و اصلاحی مصوب سال ۱۳۷۱، آخرین اراده قانونگذار تبصره ۶ الحاقی مصوب سال ۱۳۸۰ می‌باشد که بر اساس آن اراضی احیاء شده قبل از تاریخ ۱۶/۱۲/۱۳۶۵ و حریم موقوفات از مقررات ملی شدن مستثنی شده‌اند. بنابراین با توجه به مقررات فقهی و قانونی، هر آنچه از اراضی ملی اعلام شده که آثار تصرفات مالکانه و احیاء عرفی به حسب نوع استفاده از اراضی در آن وجود داشته باشد و همچنین در اراضی احیاء نشده‌ای که به عنوان حریم موقوفات تلقی شوند، در مالکیت موقوفات است و مشمول مقررات ملی شدن نمی‌باشند. لیکن در خصوص میزان و ملاک تشخیص آن به غیر از مواردی که در مواد ۱۳۷ و ۱۳۸ قانون مدنی میزان حریم مصادیقی مثل چاه و چشمه و قنات را بیان نموده است، اشاره‌ای در قوانین وجود ندارد. لذا با در نظر گرفتن مواد ۱۳۶ و ۱۳۹ قانون مدنی و سایر مقررات مربوطه و همچنین قواعد فقهی و عرفی، حدود ثبتی تعیین شده در اراضی می‌تواند به عنوان ملاک و معیار مناسبی برای شناسایی میزان اراضی احیاء شده و حریم موقوفات باشد</p> https://csjlp.org/index.php/csjlp/article/download/471/254