پژوهش‌های تطبیقی فقه، حقوق و سیاست 3060-6314 8 پاییز 1405 1405 07 01 Wisdom-Oriented Interpretation of Jurisprudential Rulings in Light of Formalism and Legal Justifiability حکمت انگاری احکام فقهی در پرتو فرمالیسم و توجیه­پذیری حقوقی 1 14 10.61838/csjlp.540 FA مرتضی پورملائی استادیار، گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران. رامین فغانی استادیار، گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران. Journal Article 1404/04/16 <p>Understanding the rationale and wisdom behind the existence of norms in any legal, political, or religious system is considered a highly significant factor in fostering adherence to those norms by members of society. The distinction between legal norms and moral norms lies in the concept of enforceability. If an individual subject to the law refuses to accept the norms established for the order of society, they will face the prescribed sanction. However, it must be noted that an overemphasis on enforceability as a means of securing adherence to norms is only acceptable to society up to a certain threshold, and not all norms possess the capacity to be upheld through strict and deterrent sanctions. As a result, it becomes necessary to focus on other elements and variables that promote adherence to norms. One of the most effective factors in this regard is the explanation of the reasons and wisdom behind the establishment of norms. The findings of the present study—collected using a descriptive-analytical method and library-based tools—indicate that a wisdom-oriented approach (ḥikmat-angārī) to jurisprudential rulings has long been considered by Islamic jurists and uṣūlīs (legal theorists). However, in the domain of devotional rulings (aḥkām ʿibādī), an excessive emphasis on their purely devotional nature (taʿabbudī) often leads to a decrease in adherence to such rulings.</p> <p>دانستن دلیل و حکمت وجود هنجارها در هر نظام حقوقی، سیاسی، مذهبی، یک عامل بسیار مهم در ایجاد پایبندی به هنجارها از سوی اعضاء جامعه محسوب می­گردد. تفاوت هنجارهای حقوقی و هنجارهای اخلاقی در مفهوم ضمانت اجرا می­باشد. چنانچه یکی از تابعان حقوق، هنجارهای وضع شده برای نظم جامعه را نپذیرد، با ضمانت اجرای پیش­بینی شده مواجه خواهد شد. اما باید توجه داشت که تمرکز بر ضمانت اجرا برای ایجاد پایبندی به هنجارها از سوی قانون­گذار تا آستانه خاصی از سوی جامعه قابل پذیرش می­باشد و همه هنجارها این ظرفیت را ندارند که برای آن‌ها ضمانت اجرای سخت و بازدارنده درنظر گرفته شود. در نتیجه لازم است که بر عناصر و متغیرهای دیگری که باعث ایجاد پایبندی به هنجارها می­شود، تمرکز کرد. یکی از مؤثرترین عوامل در این زمینه، تبیین دلایل و حکمت وضع هنجارها می­باشد. یافته­های پژوهش حاضر که با روش توصیفی، تحلیلی و ابزار کتابخانه­ای گردآوری شده است نشان می­دهد که، حکمت انگاری در احکام فقهی از سوی فقها و اصولیین از دیرباز مدنظر قرار داشته است؛ اما در فضای احکام عبادی، تأکید بیش از حد بر وضعیت «تعبدی بودن» باعث می­گردد که میزان پایبندی به احکام مزبور کاهش یابد.</p> https://csjlp.org/index.php/csjlp/article/download/540/337