پژوهش‌های تطبیقی فقه، حقوق و سیاست 3060-6314 7 زمستان 1404 1404 10 25 The Foundations of Nizam al-Mulk’s Politics: The Link Between Reason and Faith بنیان سیاست نظام الملک: پیوند عقل و اعتقاد 1 13 10.61838/csjlp.556 FA یاسر عسکری دانشجوی دکتری، گروه علوم سیاسی، واحد نیشابور، دانشگاه آزاد اسلامی، نیشابور، ایران علی اکبر امینی استادیار، گروه علوم سیاسی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران حسین شریعتی استادیار، گروه علوم سیاسی، واحد نیشابور، دانشگاه آزاد اسلامی، نیشابور، ایران Journal Article 1404 01 24 <p>The Seljuk era holds special significance in the historical destiny of the Iranian nation. This Turkic-origin dynasty, after a period of fragmentation, managed to reestablish the territorial unity of the Iranian empire, which had long been disrupted. Remarkably, the Seljuks were quickly assimilated into Iranian civilization. Undoubtedly, the rapid formation of a centralized Seljuk government can be attributed to the fact that, by that time, Iran had retained its linguistic and ethnic identity. The Iranian society in the 11th century CE (5th century AH) was deeply chaotic, insecure, and unstable. This society was afflicted both by the anarchy caused by the aggression of the nomadic, non-Muslim Ghuzz tribes and by the radicalism of religious ideologues, inflamed by the extremist tendencies of the Batiniyya and Hanafi schools. Through his wisdom and astute statesmanship, Nizam al-Mulk managed to elevate the Seljuk state to a level of considerable grandeur. Khwaja Nizam al-Mulk was a distinguished vizier and statesman who left behind a remarkable legacy in both scholarly and administrative domains. During his thirty years of service as vizier, he laid the foundation of a stable society. His strategy of moderation played a pivotal role in the success of the Seljuk government, fostering peace and security within society. This article, based on a discourse-analysis approach aligned with Michel Foucault’s definition—which conceptualizes discourse as a vast network of events, actions, statements, and writings that shape historical reality—aims to explain and analyze the topic. The central research question is: What are the indicators and characteristics of Nizam al-Mulk’s strategy of moderation? The objective is to elaborate and clarify key components such as realism, rationalism, tolerance, moderation, and avoidance of extremism, which together form the core of his moderate political strategy.</p> <p>عصر سلجوقی از لحاظ سرنوشت ملت ایران دارای اهمیّت خاصی است. این سلسله ترک تبار توانست پس از آنکه برای مدت زمانی موجبات وحدت ارضی شاهنشاهی ایران را که طی قرون متمادی از میان رفته بود، فراهم کنند، خود نیز بلافاصله جذب تمدن ایران شدند. بی‌شک تشکیل حکومت مرکزی سلجوقی در مدتی چنین کوتاه را باید حمل بر این کرد که تا آن زمان ایران از نظر زبانی و نژادی هنوز هویت خود را حفظ کرده بود. جامعه ایران در سده پنجم هجری، سخت آشفته، ناامن و پریشان بود. این جامعه هم از آنارشیسم ناشی از تعدّی و تجاوز غزان صحرا گرد کافرکیش آسیب می دید و هم از رادیکالیسم نظریه پردازان مذهبی که افراط کاری باطنی و حنفی، تنور آن را می تابانید. نظام الملک در سایه کیاست و سیاست داهیانه خویش توانست دولت سلجوقی را به عظمتی در خور توجه برساند.  خواجه نظام الملک خجسته وزیر و حکمرانی بود که کارنامه علمی و عملی درخشانی از خود بر جای گذاشته است. خواجه در مدت 30 سال صدارت و وزارت خویش بنیان چنین جامعه ای را پی افکند. استراتژی میانه گزینی نظام الملک عامل مهم کامیابی حکومت سلجوقی شد و آرامش و آسایش را نیز برای جامعه به همراه آورد. در این مقاله با تکیه بر روش گفتمان منطبق با تعریف میشل فوکو یعنی شبکه عظیمی است از رخدادها و کنشها و نیز گفته ها و نوشته هایی که به واقعیت تاریخی شکل می دهند، به تبیین و تحلیل موضوع پرداخته می شود. پرسش اصلی این است: شاخصها و ویژگیهای استراتژی اعتدال خواجه نظام الملک کدامند؟ هدف این است که شاخص هایی چون واقع گرایی، خرد گرایی، مدارا، میانه گزینی و پرهیز از افراط و تفریط که مقوّم و مؤلف استراتژی اعتدال هستند، تشریح و تبیین شود.</p> https://csjlp.org/index.php/csjlp/article/download/556/309