پژوهش‌های تطبیقی فقه، حقوق و سیاست 3060-6314 8 بهار 1405 1405 01 01 State Civil Liability for Violations of Public Rights with an Emphasis on the Administrative Justice Court's Approach مسئولیت مدنی دولت در قبال تعدی به حقوق عامه با تأکید بر رویکرد دیوان عدالت اداری 1 17 10.61838/csjlp.559 FA محسن محمدی گروه حقوق، واحد بین المللی کیش، دانشگاه آزاد اسلامی، کیش، ایران. مصطفی امیری گروه حقوق، واحد شیراز، دانشگاه آزاد اسلامی، شیراز، ایران. محمد وارسته بازقلعه گروه حقوق، واحد پرند، دانشگاه آزاد اسلامی، پرند، ایران Journal Article 1404/04/01 <p>Public rights reflect the general demands and needs of members of society, encompassing various domains such as social rights, economic rights, political rights, environmental rights, and cultural rights. The present study, conducted using a descriptive-analytical method and library-based tools, seeks to explain the approach of the Administrative Justice Court regarding the state's civil liability in cases of violations against public rights. The findings of this study indicate that within the Iranian legal system, Article 1 of the Civil Liability Act enacted in 1960, along with the Citizens’ Rights Protection Act of 2004 and the Administrative Violations Act of 1993, together constitute the legal framework governing state liability. Recent judicial practices—especially rulings of the General Board of the Administrative Justice Court, such as Ruling No. 140331390000383671 dated May 7, 2024—have increasingly leaned toward the recognition of the state's strict liability, exemplified by judgments acknowledging the impact of salary adjustments for government employees on other compensation components. Mechanisms for state compensation include monetary reparation, as stipulated in Article 11 of the Civil Liability Act, restoration to the previous status through the reinstatement of violated rights, and provision of compensatory public services by government entities to the injured parties. This study reveals that the Iranian legal system, through the integration of Islamic jurisprudential foundations and principles of public law, has established a relatively comprehensive framework for the protection of public rights and compensation for state-inflicted harm. Nonetheless, there remains a persistent need to strengthen enforcement and oversight mechanisms.</p> <p>حقوق عامه نشان‌دهنده­ی‌ خواسته‌ها و نیازهای عمومی اعضای جامعه می­باشند که شامل حوزه‌های مختلفی، اعم از حقوق اجتماعی، حقوق اقتصادی، حقوق سیاسی، حقوق زیست محیطی و حقوق فرهنگی می‌شوند. پژوهش حاضر که با روش توصیفی تحلیلی و ابزار کتابخانه­ای گردآوری شده است به دنبال تبیین رویکرد دیوان عدالت اداری در موارد مسئولیت مدنی دولت در قبال تعدی به حقوق عامه می­باشد. یافته­های پژوهش حاضر نشان می­دهد که، در نظام حقوقی ایران، ماده 1 قانون مسئولیت مدنی مصوب 1339 به همراه قانون حمایت از حقوق شهروندی مصوب 1383 و قانون رسیدگی به تخلفات اداری مصوب 1372، چارچوب حقوقی مسئولیت دولت را تبیین می‌کنند. رویه قضایی اخیر به ویژه آرای هئیت عمومی دیوان عدالت اداری مانند دادنامه شماره ۱۴۰۳۳۱۳۹۰۰۰۰۳۸۳۶۷۱ مورخ18/02/1403 مبنی بر موثر بودن ترمیم حقوق کارکنان دولت بر سایر اقلام حقوق و دادگاه‌های عمومی به سمت پذیرش مسئولیت عینی دولت رفته است. از جمله سازوکارهای جبران خسارت دولت را می­توان به موارد همچون جبران مالی، ماده 11 قانون مسئولیت مدنی، احیای وضعیت پیشین با عنوان بازگرداندن حقوق تضییع شده، ارائه خدمات عمومی جبرانی از طرف نهادهای دولتی به زیان دیدگان اشاره کرد. این مطالعه نشان می‌دهد که نظام حقوقی ایران با تلفیق مبانی فقهی و اصول حقوق عمومی، چارچوب نسبتاً کاملی برای حمایت از حقوق عامه و جبران خسارات ناشی از تعدیات دولتی ایجاد کرده است، هرچند نیاز به تقویت سازوکارهای اجرایی و نظارتی، همچنان احساس می‌شود.</p> https://csjlp.org/index.php/csjlp/article/download/559/332