پژوهش‌های تطبیقی فقه، حقوق و سیاست 3060-6314 8 بهار 1405 1405 02 01 A Comparative Study of the Role of the Governmental Decree and the Interpretive Opinions of the Guardian Council in the Legislative Process بررسی تطبیقی نقش حکم حکومتی و نظریه تفسیری شورای نگهبان در فرآیند قانون‌گذاری 1 15 FA مرضیه حاجی رمضانی دانشجوی دکتری، گروه حقوق عمومی، پردیس کیش، دانشگاه تهران، تهران، ایران خیرالله پروین دانشیار، گروه حقوق، دانشگاه تهران ، تهران ،ایران حسین آیینه نگین استادیار، گروه حقوق، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران. Journal Article 1404 03 04 <p>This study conducts a comparative analysis of the role of the governmental decree (ḥokm-e ḥokūmatī) and the interpretive opinions of the Guardian Council in the legislative process of the Islamic Republic of Iran. The governmental decree, as a binding directive issued by the Vali-e Faqih (the Supreme Jurisprudent) for the administration of society and the resolution of systemic challenges, possesses the highest degree of both juridical and legal authority. In contrast, according to Articles 91–99 of the Constitution, the Guardian Council is entrusted with the duty of safeguarding the Sharia and the Constitution, as well as possessing the authority to interpret it. The central question is how the relationship and interaction between these two juridico-theological institutions are formed within the legislative process, and in cases of conflict, which one prevails over the other. The research method is descriptive–analytical and based on library resources, as well as a review of historical precedents and practical procedures. The findings indicate that the governmental decree, relying on the principle of the absolute guardianship of the jurist (velāyat-e motlaqeh-ye faqih), may, in certain cases, lead to the suspension of specific constitutional provisions. At the same time, the Guardian Council, by exercising its interpretive authority, has occasionally delineated boundaries for the implementation of governmental decrees, thereby playing a regulatory role vis-à-vis such powers. The comparative analysis further reveals that the interaction between these two institutions is not merely legal in nature but also influenced by political considerations and expediency, depending on the specific temporal and contextual circumstances. The study concludes that maintaining a balance between governmental decrees and the interpretive opinions of the Guardian Council requires legal reconsideration and the design of transparent mechanisms to harmonize their functions. Such mechanisms should ensure both the preservation of the overarching interests of the Islamic system and the protection of the fundamental principles of the rule of law and legal stability.</p> <p>این پژوهش به بررسی تطبیقی نقش حکم حکومتی و نظریه تفسیری شورای نگهبان در فرآیند قانون‌گذاری جمهوری اسلامی ایران می‌پردازد. حکم حکومتی، به عنوان دستوری الزام‌آور از سوی ولی فقیه برای اداره جامعه و رفع معضلات نظام، از بالاترین اعتبار فقهی و حقوقی برخوردار است. در مقابل، شورای نگهبان به موجب اصول ۹۱ تا ۹۹ قانون اساسی، وظیفه پاسداری از شرع و قانون اساسی و نیز صلاحیت تفسیر آن را داراست. پرسش اصلی این است که نسبت و تعامل این دو نهاد حقوقی ـ فقهی در فرآیند تقنین چگونه شکل می‌گیرد و در موارد تزاحم، کدام یک بر دیگری غلبه دارد. روش تحقیق، توصیفی ـ تحلیلی و مبتنی بر منابع کتابخانه‌ای و بررسی سوابق تاریخی و رویه‌های عملی است. یافته‌ها نشان می‌دهد که حکم حکومتی، با اتکا به ولایت مطلقه فقیه، در مواردی می‌تواند حتی موجب تعلیق برخی اصول قانون اساسی شود. در عین حال، شورای نگهبان با استفاده از اختیارات تفسیری خود، گاه مرزهایی برای اعمال حکم حکومتی ترسیم کرده و نقش تنظیم‌گرانه در برابر آن ایفا نموده است. تحلیل تطبیقی نیز آشکار می‌سازد که تعامل این دو نهاد نه‌تنها جنبه حقوقی، بلکه سیاسی و مصلحت‌محور دارد و به شرایط خاص زمان و مکان وابسته است. نتیجه‌گیری مقاله حاکی از آن است که توازن میان حکم حکومتی و نظریات تفسیری شورای نگهبان، نیازمند بازنگری‌های حقوقی و طراحی سازوکارهای شفاف برای هماهنگ‌سازی این دو نهاد است؛ به‌گونه‌ای که هم مصالح عالیه نظام اسلامی حفظ شود و هم اصول بنیادین حاکمیت قانون و ثبات حقوقی تضمین گردد.</p> https://csjlp.org/index.php/csjlp/article/download/627/469