پژوهش‌های تطبیقی فقه، حقوق و سیاست 3060-6314 در دست انتشار 1406 07 01 Analysis of the Legislative and Judicial Consequences of the Law on the Reduction of Ta‘zir Imprisonment Sentences (2020) in Light of the Deincarceration Policy in Iran’s Criminal Justice System تحلیل پیامدهای تقنینی و قضایی قانون کاهش مجازات حبس تعزیری مصوب ۱۳۹۹ در پرتو سیاست حبس‌زدایی در نظام عدالت کیفری ایران 1 19 10.61838/csjlp.669 FA رحیم فولادی سوادکوهی دانشجوی دکتری، گروه حقوق کیفری و جرم¬شناسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران ابوالحسن شاکری استاد، گروه حقوق کیفری و جرم¬شناسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران کیومرث کلانتری استاد، گروه حقوق کیفری و جرم¬شناسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران آزاده صادقی استادیار، گروه حقوق کیفری و جرم¬شناسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران Journal Article 1404/07/28 The Law on the Reduction of Ta‘zir Imprisonment Sentences, enacted in 2020, can be regarded as one of the most significant legislative developments in Iran’s criminal justice system in line with the policy of deincarceration. Through extensive amendments to the scope and manner of imposing ta‘zir punishments, the expansion of alternatives to imprisonment, and the limitation of imprisonment-centered sanctions, this law seeks to reduce the prison population and enhance the effectiveness of penal responses. Deincarceration, as one of the contemporary approaches in criminal justice, is premised on the assumption that imprisonment not only lacks a rehabilitative function in all cases but, in many instances, exacerbates criminal behavior and imposes substantial social and economic costs. The main issue addressed in the present study is the analysis of the legislative and judicial consequences of implementing the Law on the Reduction of Ta‘zir Imprisonment Sentences in light of the deincarceration policy. More specifically, the study examines whether the reforms envisaged in this law have contributed to the realization of deincarceration objectives at the levels of legislation and judicial practice, or whether legal challenges and ambiguities have hindered the full achievement of this policy. In addition, the effects of this law on judicial discretion, the uniformity of judicial practice, and the guarantee of the principle of proportionality between crime and punishment are examined. The research method adopted in this study is descriptive–analytical and based on documentary analysis. The data were collected through the examination of statutes, legislative deliberations, judicial decisions, advisory opinions, and the views of criminal law doctrine, and were evaluated using qualitative analysis. The findings indicate that, at the legislative level, the Law on the Reduction of Ta‘zir Imprisonment Sentences represents a positive step toward institutionalizing the deincarceration policy; however, at the implementation stage, it faces challenges such as divergent judicial interpretations, lack of coherence in judicial practice, and certain legislative gaps. Finally, it is suggested that the effective realization of the deincarceration policy in Iran’s criminal justice system can be facilitated through the formulation of clear judicial guidelines, specialized training for judges, and the amendment of certain ambiguous provisions. قانون کاهش مجازات حبس تعزیری مصوب ۱۳۹۹ را می‌توان یکی از مهم‌ترین تحولات تقنینی نظام عدالت کیفری ایران در راستای سیاست حبس‌زدایی دانست. این قانون با اصلاح گسترده در میزان و نحوه اعمال مجازات‌های تعزیری، توسعه مجازات‌های جایگزین حبس و محدودسازی موارد حبس‌محور، در پی کاهش جمعیت کیفری زندان‌ها و افزایش کارآمدی پاسخ‌های کیفری بوده است. سیاست حبس‌زدایی به‌عنوان یکی از رویکردهای نوین عدالت کیفری، مبتنی بر این فرض است که حبس نه‌تنها همواره کارکرد اصلاحی ندارد، بلکه در بسیاری موارد موجب تشدید بزهکاری و تحمیل هزینه‌های اجتماعی و اقتصادی گسترده می‌شود. مسئله اصلی پژوهش حاضر، تحلیل پیامدهای تقنینی و قضایی اجرای قانون کاهش مجازات حبس تعزیری در پرتو سیاست حبس‌زدایی است. به‌طور خاص، این پرسش مطرح می‌شود که آیا اصلاحات پیش‌بینی‌شده در این قانون توانسته‌اند به تحقق اهداف حبس‌زدایی در سطح تقنین و رویه قضایی منجر شوند یا اینکه چالش‌ها و ابهام‌های قانونی، مانع از تحقق کامل این سیاست شده‌اند. همچنین آثار این قانون بر اختیارات قضات، وحدت رویه قضایی و تضمین اصل تناسب جرم و مجازات مورد بررسی قرار می‌گیرد. روش تحقیق در این پژوهش، توصیفی- تحلیلی و مبتنی بر تحلیل اسنادی است. داده‌ها از طریق مطالعه قوانین، مشروح مذاکرات تقنینی، آرای قضایی، نظریات مشورتی و دیدگاه‌های دکترین حقوق کیفری گردآوری شده و با استفاده از تحلیل کیفی مورد ارزیابی قرار گرفته‌اند. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که قانون کاهش مجازات حبس تعزیری در سطح تقنینی گامی مثبت در جهت نهادینه‌سازی سیاست حبس‌زدایی محسوب می‌شود، اما در مرحله اجرا با چالش‌هایی نظیر تفسیرهای متفاوت قضایی، عدم انسجام رویه‌ها و برخی خلأهای تقنینی مواجه است. در پایان، پیشنهاد می‌شود با تدوین دستورالعمل‌های قضایی روشن، آموزش تخصصی قضات و اصلاح برخی مقررات مبهم، زمینه تحقق مؤثرتر سیاست حبس‌زدایی در نظام عدالت کیفری ایران فراهم شود.

https://csjlp.org/index.php/csjlp/article/download/669/369