پژوهش‌های تطبیقی فقه، حقوق و سیاست 3060-6314 8 پاییز 1405 1405 06 01 Recovery of Obtainable Benefits Damages in the 2013 Criminal Procedure Code and Iranian Judicial Practice with a View to English Law مطالبه خسارت منافع ممکن الحصول در قانون آئین دادرسی کیفری 1392 و رویه قضایی ایران با نگاهی به حقوق انگلستان 1 18 FA غلامحسین اقبالـی گروه حقوق جزا و جرم‌شناسی،واحد گرگان، دانشگاه آزاد اسلامی، گرگان، ایران. کیومرث کلانتری گروه حقوق جزا و جرم‌شناسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی مازندران، بابلسر، ایران. محمد بهروزیه گروه حقوق جزا و جرم‌شناسی، دانشگاه پیام نور تهران، تهران، ایران. Journal Article 2025 12 22 According to the principles of Islamic law, all harms and injuries inflicted upon a person’s dignity, body, and psyche must be remedied through compensation. Damage may be material or non-material (moral). As a result of such harm, a benefit may be lost, which is referred to as “obtainable benefits.” Under the law, only those damages that arise directly and without intermediary from the commission of a crime are recoverable. Only the loss of profit that is considered obtainable is compensable, whereas non-obtainable loss of profit is not subject to recovery. The boundary between loss of profit and obtainable benefits is highly subtle, to the extent that some scholars consider them identical. With respect to the jurisprudential and legal foundations of compensating damages for obtainable benefits, principles such as causation, the rule of no harm (la darar), and destruction (itlaf) are applicable. According to Note 2 of Article 14 of the Iranian Criminal Procedure Code enacted in 2013, the recovery of obtainable benefits is permissible in cases of bodily harm. This position has been accepted by many jurists and Islamic legal scholars. However, in English law, it must be noted that there is no fundamental distinction between civil and criminal damages; in both cases, the injured party is restored, through tort claims, to the position prior to the commission of the wrongful act, and the perpetrator is held liable for compensation. In English law, considering the principles of damage and harmful conduct, and in the presence of multiple causes, causation is determined based on the degree of fault under theories such as contributory negligence, and claims are adjudicated accordingly. In light of the foregoing, it appears that Iranian and English legal systems differ significantly in this regard. بر طبق موازین حقوق اسلامی تمامی ضررها و زیان هایی که به حیثیت، جسم و روح انسان وارد می گردد باید از طریق جبران خسارت رفع گردد. ضرر و زیان ممکن است مادی و یا غیر مادی (معنوی) باشد. در اثر ضرر و زیان وارده ممکن است نفعی از بین برود که به آن منافع ممکن الحصول می گویند. بر اساس قانون تنها آن دسته از خسارات قابلیت مطالبه دارند که بی واسطه و به طور مستقیم از جرم ناشی شده باشند. تنها عدم النفعی که ممکن الحصول باشد، قابلیت مطالبه را دارد و عدم النفع غیرقابل حصول قابل مطالبه نیست. مرز میان عدم النفع و منافع ممکن الحصول بسیار ظریف است تا آنجا که حتی عده ای این دو را یکی می دانند. در خصوص مبانی فقهی و حقوقی جبران ضرر و زیان منافع ممکن الحصول قواعدی چون تسبیب، لاضرر و اتلاف دخیل هستند. بر طبق تبصره 2 ماده 14 قانون آئین دادرسی کیفری مصوب 1392 ایران امکان مطالبه منافع ممکن الحصول در ضرر و زیان های جسمانی وجود دارد. این امر مورد توافق حقوقدانان و فقهای زیادی قرار گرفته است. اما در خصوص حقوق انگلستان باید گفت که فرقی بین خسارت مدنی و کیفری وجود ندارد و هر دو نوع خسارت زیان دیده بر طبق طرح دعاوی مسئولیت مدنی در وضعیتی قبل از ارتکاب جرم و خطا قرار می گیرد و مرتکب باید مسئول جبران خسارت های وارده باشد. در حقوق انگلستان با توجه به قاعده اتلاف و ضرر زننده، و وجود اسباب متعدد بر طبق نظریه های خطای مشترک، تشخیص سبب بر اساس میزان تقصیر همواره دعاوی مطرح و در نهایت حکم صادر می گردد. با توجه به نکات گفته شده به نظر می رسد حقوق ایران و انگلستان در این زمینه کاملا متفاوت از یکدیگر هستند.

https://csjlp.org/index.php/csjlp/article/download/700/515