پژوهش‌های تطبیقی فقه، حقوق و سیاست 3060-6314 5 1402 09 30 Evolution of Water Law and State Sovereignty over Water Resources in Iran: A Comparative Study with the Dutch Water Governance System بررسی سیر تحولات قانون آب و حاکمیت دولت بر منابع آب در ایران: مطالعه تطبیقی با نظام حقوقی و حکمرانی آب در هلند 269 284 10.61838/ FA عبدالرضا گودرزی دانشجوی دکتری حقوق عمومی، دانشگاه عدالت، تهران، ایران ولی رستمی استاد گروه حقوق عمومی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران Journal Article 1402/07/08 <p>Water is one of the most strategic natural resources and plays a fundamental role in economic development, social security, environmental sustainability, and human well-being. Consequently, the legal framework governing water resources and the manner in which states exercise authority over them have become central issues in contemporary public law and governance studies. This article examines the evolution of water law and state sovereignty over water resources in Iran and compares it with the legal and water governance framework of the Netherlands. Using a descriptive-analytical and comparative approach, the study analyzes historical legal developments, institutional arrangements, management structures, and governance mechanisms in both countries through an extensive review of legal and academic sources. The findings indicate that Iran’s water law has evolved from a traditional system based on local water rights and customary allocation practices toward a highly centralized model characterized by extensive state ownership and administrative control over water resources. Although this transformation strengthened the public protection of water resources, challenges such as institutional fragmentation, excessive centralization, limited stakeholder participation, and weak policy coordination have reduced the effectiveness of water governance. In contrast, the Netherlands has developed a relatively successful model based on multi-level governance, specialized water institutions, stakeholder participation, transparency, and long-term strategic planning. The comparative analysis demonstrates that effective public authority over water does not necessarily require administrative centralization; rather, it depends on the existence of accountable institutions, integrated governance structures, adaptive management, and meaningful public engagement. The study concludes that reforming Iran’s water law requires a transition from a predominantly state-centered management approach toward a participatory governance model that strengthens basin-level institutions, enhances transparency and accountability, and promotes greater integration among water, agricultural, and environmental policies. Such reforms would contribute to improving water security and ensuring the sustainable management of water resources in the future.</p> <p>آب به عنوان یکی از مهم‌ترین منابع راهبردی، نقش بنیادینی در توسعه اقتصادی، امنیت اجتماعی، پایداری زیست‌محیطی و بقای جوامع انسانی ایفا می‌کند. از این رو، نظام حقوقی حاکم بر آب و چگونگی اعمال حاکمیت دولت بر منابع آبی، از مهم‌ترین موضوعات حقوق عمومی و حکمرانی معاصر به شمار می‌آید. هدف این پژوهش بررسی سیر تحولات قانون آب و حاکمیت دولت بر منابع آب در ایران و مقایسه آن با نظام حقوقی و حکمرانی آب در هلند است. این مطالعه با روش توصیفی ـ تحلیلی و رویکرد تطبیقی انجام شده و با بهره‌گیری از منابع کتابخانه‌ای، تحولات تاریخی قوانین آب، ساختارهای نهادی، شیوه‌های مدیریت و الگوهای حکمرانی آب در دو کشور مورد بررسی قرار گرفته است. یافته‌ها نشان می‌دهد که نظام حقوقی ایران از الگوی سنتی مبتنی بر حقابه‌ها و بهره‌برداری‌های محلی به سمت تمرکز مالکیت و مدیریت منابع آب در دولت حرکت کرده است. اگرچه این تحول زمینه حفاظت عمومی از منابع آب را فراهم کرده، اما تمرکزگرایی، تعدد نهادهای تصمیم‌گیر، ضعف مشارکت ذی‌نفعان و ناهماهنگی میان سیاست‌های بخشی، کارآمدی حکمرانی آب را با چالش مواجه ساخته است. در مقابل، هلند با بهره‌گیری از نظام حکمرانی چندسطحی، نهادهای تخصصی آب، مشارکت گسترده ذی‌نفعان، شفافیت اطلاعاتی و برنامه‌ریزی بلندمدت، توانسته است الگویی نسبتاً موفق در مدیریت و حفاظت از منابع آب ایجاد کند. نتایج پژوهش بیانگر آن است که اصلاح نظام حقوق آب ایران نیازمند گذار از مدیریت صرفاً متمرکز دولتی به حکمرانی مشارکتی، تقویت نهادهای حوضه‌ای، ارتقای پاسخگویی، افزایش شفافیت و یکپارچه‌سازی سیاست‌های مرتبط با آب، کشاورزی و محیط زیست است. چنین رویکردی می‌تواند زمینه ارتقای امنیت آبی و بهره‌برداری پایدار از منابع آب را فراهم سازد.</p> https://csjlp.org/index.php/csjlp/article/download/725/404