پژوهش‌های تطبیقی فقه، حقوق و سیاست 3060-6314 در دست انتشار 1406 02 01 Examining the Role of Inflation, Recession, and Market Fluctuations in Intensifying the Vulnerabilities of Iran’s Tax System بررسی نقش تورم، رکود و نوسانات بازار در تشدید آسیب‌های نظام مالیاتی ایران 1 23 FA کیهان طاهرخوئیانی گروه حقوق، واحد سنندج، دانشگاه آزاد اسلامی، سنندج، ایران ارکان شریفی استادیار، گروه حقوق، واحد سنندج، دانشگاه آزاد اسلامی، سنندج، ایران. هانه فرکیش گروه حقوق، واحد سنندج، دانشگاه آزاد اسلامی، سنندج، ایران Journal Article 1404 11 13 The tax system of every country plays a central role in ensuring sustainable government financing and guiding economic activities, and its efficiency is regarded as an essential condition for economic stability. In Iran, macroeconomic conditions in recent decades have been characterized by three prominent features: chronic inflation, recurrent recessions, and severe fluctuations in financial and real markets. The simultaneity and interaction of these factors have significantly disrupted the performance of the tax system and have increased the necessity of scientifically examining their consequences. Given the persistence of inflationary pressures, the decline in productive capacity and business activity during recessionary periods, and the growing uncertainty caused by market instability, understanding the effects of these variables on the structure and functioning of the tax system is a prerequisite for designing effective and sustainable reforms. Therefore, conducting a comprehensive study to explain the damaging mechanisms and to propose solutions based on the realities of Iran’s economy appears necessary. Accordingly, the aim of this study is to analyze the role of inflation, recession, and market fluctuations in intensifying the weaknesses of Iran’s tax system and to present an analytical framework for its reform. To achieve this aim, the study was conducted using an analytical–descriptive method based on theoretical literature. The results indicate that inflation disrupts tax efficiency and tax equity by reducing the real value of tax revenues, creating delays in the adjustment of tax bases, and increasing pressure on businesses. Recession also reduces tax collection and increases tax evasion through declining production, reduced profitability, and decreased business activity. Moreover, market fluctuations weaken taxpayers’ tax behavior and the predictability of government revenues by destabilizing expectations and increasing uncertainty. Based on the findings, overcoming the existing vulnerabilities requires the development of tax bases resilient to economic cycles, the strengthening of data-driven infrastructure, the intelligentization of tax collection processes, and the redesign of tax rules in accordance with inflationary and recessionary conditions. These reforms can provide the foundation for increasing the efficiency, equity, and sustainability of Iran’s tax system. نظام مالیاتی هر کشور نقش محوری در تأمین مالی پایدار دولت و هدایت فعالیت‌های اقتصادی دارد و کارآمدی آن شرط اساسی ثبات اقتصادی محسوب می‌شود. در ایران، شرایط اقتصاد کلان طی دهه‌های اخیر با سه ویژگی برجسته یعنی تورم مزمن، رکودهای متناوب و نوسانات شدید در بازارهای مالی و حقیقی همراه بوده است. این هم‌زمانی و برهم‌کنش عوامل، عملکرد نظام مالیاتی را با اختلال‌های قابل توجهی مواجه کرده و ضرورت بررسی علمی پیامدهای آن را دوچندان ساخته است. با توجه به تداوم فشارهای تورمی، کاهش ظرفیت تولید و فعالیت بنگاه‌ها در دوران رکودی، و افزایش عدم قطعیت ناشی از بی‌ثباتی بازارها، شناخت اثرات این متغیرها بر ساختار و کارکرد نظام مالیاتی، پیش‌نیاز طراحی اصلاحات مؤثر و پایدار است. از این رو انجام پژوهشی جامع برای تبیین سازوکارهای آسیب‌رسان و ارائه راهکارهای مبتنی بر واقعیت‌های اقتصاد ایران ضروری به نظر می‌رسد. بر همین اساس، هدف این مطالعه، تحلیل نقش تورم، رکود و نوسانات بازار در تشدید ضعف‌های نظام مالیاتی ایران و ارائه یک چارچوب تحلیلی برای اصلاح آن است. به‌منظور تحقق این هدف، پژوهش با روش تحلیلی–توصیفی و با اتکا بر ادبیات نظری انجام شده است. نتایج نشان می‌دهد تورم با کاهش ارزش واقعی درآمدهای مالیاتی، ایجاد وقفه در تعدیل پایه‌ها و افزایش فشار بر بنگاه‌ها، کارایی و عدالت مالیاتی را مختل می‌کند. رکود نیز از طریق کاهش تولید، کاهش سودآوری و افت فعالیت بنگاه‌ها موجب افت وصول و افزایش فرار مالیاتی می‌شود. همچنین نوسانات بازار با بی‌ثبات‌کردن انتظارات و افزایش عدم قطعیت، رفتار مالیاتی مؤدیان و قابلیت پیش‌بینی درآمدهای دولت را تضعیف می‌کند. بر اساس یافته‌ها، عبور از آسیب‌های موجود مستلزم توسعه پایه‌های مالیاتی مقاوم در برابر چرخه‌های اقتصادی، تقویت زیرساخت‌های داده‌محور، هوشمندسازی فرآیند وصول، و بازطراحی قواعد مالیاتی متناسب با شرایط تورمی و رکودی است. این اصلاحات می‌تواند زمینه افزایش کارایی، عدالت و پایداری نظام مالیاتی ایران را فراهم سازد.

https://csjlp.org/index.php/csjlp/article/download/757/451