پژوهش‌های تطبیقی فقه، حقوق و سیاست 3060-6314 در دست انتشار 1405 12 01 From Traditional Oversight to Network Governance in Commercial Companies: Rethinking the Corporate Oversight Model in Iranian Law in Light of the English Experience گذار از نظارت سنتی به حکمرانی شبکه‌ای در شرکت‌های تجاری: بازاندیشی در الگوی نظارت شرکتی در حقوق ایران با بهره‌گیری از تجربه انگلستان 1 21 FA احسان صبور گروه حقوق خصوصی، واحد شیراز ، دانشگاه آزاد اسلامی، شیراز ، ایران بهنام انصافی آذر گروه حقوق خصوصی، واحد شیراز، دانشگاه آزاد اسلامی، شیراز، ایران زهره فرخی گروه حقوق خصوصی, واحد شیراز، دانشگاه آزاد اسلامی ، شیراز ، ایران Journal Article 1404/12/02 Far-reaching economic developments and the increasing complexity of commercial corporate structures have seriously challenged the effectiveness of traditional models of corporate oversight. In modern legal systems, corporate oversight is no longer exercised exclusively through legislation, general meetings of shareholders, and statutory inspectors; rather, a network of formal and informal actors participates in the oversight process. This study aims to rethink the corporate oversight model in Iranian law by examining the transition from traditional oversight to network governance in light of the experience of English law. The principal research question is whether the Iranian legal system has the capacity to transition from a hierarchical model of oversight to network governance and what lessons the English experience offers for redesigning Iran’s corporate oversight system. The study employs a descriptive-analytical method and a comparative approach. The findings demonstrate that the corporate oversight structure in Iran remains predominantly rule-based, centralized, and reliant on formal enforcement mechanisms. By contrast, the English experience reflects the development of a multilayered network of oversight actors, including the legislature, regulatory bodies, the capital market, institutional investors, independent auditors, courts, and information-disclosure mechanisms. The results indicate that the weaknesses of Iran’s corporate oversight system arise less from a shortage of legal rules than from a lack of institutional coordination, the restricted role of shareholders, weak shareholder activism, and the absence of a network-based oversight architecture. Accordingly, this article proposes a five-layer network governance model as a framework for redesigning Iran’s corporate oversight system. تحولات گسترده اقتصادی و پیچیده‌تر شدن ساختار شرکت‌های تجاری، کارآمدی الگوهای سنتی نظارت شرکتی را با چالش‌های جدی مواجه ساخته است. در نظام‌های حقوقی نوین، نظارت بر شرکت‌ها دیگر صرفاً از طریق قانون، مجامع عمومی و بازرسان قانونی اعمال نمی‌شود، بلکه شبکه‌ای از بازیگران رسمی و غیررسمی در فرآیند نظارت مشارکت دارند. پژوهش حاضر با هدف بازاندیشی در الگوی نظارت شرکتی در حقوق ایران، گذار از نظارت سنتی به حکمرانی شبکه‌ای را با بهره‌گیری از تجربه حقوق انگلستان بررسی می‌کند. پرسش اصلی پژوهش آن است که آیا نظام حقوقی ایران ظرفیت گذار از الگوی سلسله‌مراتبی نظارت به حکمرانی شبکه‌ای را دارد و تجربه انگلستان چه آموزه‌هایی برای بازطراحی نظام نظارت شرکتی ایران ارائه می‌کند؟ پژوهش با استفاده از روش توصیفی ـ تحلیلی و رویکرد تطبیقی انجام شده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که ساختار نظارت شرکتی در ایران همچنان عمدتاً قانون‌محور، متمرکز و متکی بر ضمانت اجراهای رسمی است؛ در حالی که تجربه انگلستان حاکی از شکل‌گیری شبکه‌ای چندلایه از بازیگران نظارتی شامل قانون‌گذار، نهادهای تنظیم‌گر، بازار سرمایه، سرمایه‌گذاران نهادی، حسابرسان مستقل، دادگاه‌ها و سازوکارهای افشای اطلاعات است. نتایج پژوهش بیانگر آن است که ضعف نظام نظارت شرکتی در ایران بیش از آنکه ناشی از کمبود قواعد حقوقی باشد، ریشه در فقدان هماهنگی نهادی، محدودیت نقش سهامداران، ضعف کنشگری سهامداری و نبود معماری شبکه‌ای نظارت دارد. بر این اساس، مقاله الگوی حکمرانی شبکه‌ای پنج‌لایه را به عنوان چارچوبی برای بازطراحی نظام نظارت شرکتی در ایران پیشنهاد می‌کند.

https://csjlp.org/index.php/csjlp/article/download/761/430