پژوهش‌های تطبیقی فقه، حقوق و سیاست 3060-6314 8 تابستان 1405 1405 04 01 A Jurisprudential Analysis of the Foundations of the Legitimacy, Preferability, and Reprehensibility of the Loan Contract in Imami Jurisprudence and Iranian Law تحلیل فقهی مبانی مشروعیت، محبوبیت و مرجوحیت عقد قرض در فقه امامیه و حقوق ایران 1 14 FA سید محمد کاظم داور دانشجوی دکتری گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، واحد رامهرمز، دانشگاه آزاد اسلامی، رامهرمز، ایران صادق البوغبیش گروه معارف اسلامی، واحد بین المللی اروند، دانشگاه آزاد اسلامی، آبادان، ایران محمد حسین میری دانشیار، گروه علوم کشاورزی و منابع طبیعی، واحد خوزستان، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی، خوزستان، ایران Journal Article 1405 01 05 <p>The loan contract (qarḍ) in Imami jurisprudence and Iranian law, as one of the fundamental financial institutions, is underpinned by a profound three-dimensional conceptual framework that takes into account various aspects of human life. These three dimensions consist of legitimacy (jurisprudential permissibility), preferability (otherworldly and social virtues), and reprehensibility (the adverse consequences and harms associated with unnecessary borrowing). Adopting a descriptive-analytical approach, this article systematically examines these three jurisprudential foundations. The findings indicate that the legitimacy of the loan contract is grounded in the definitive texts of the Qur’an, the traditions of the Infallible Imams (peace be upon them), and rational evidence. The preferability of this institution lies in its otherworldly rewards, its role in preserving human dignity, and its contribution to social solidarity. Conversely, by introducing the concept of “reprehensibility,” the Islamic normative framework warns that unnecessary borrowing may pose a threat to an individual’s inner freedom—as reflected in humiliation during the day—psychological tranquility—as manifested in sorrow at night—and moral well-being. Ultimately, by precisely delineating these foundations, the article provides a theoretical framework for policymakers and legal scholars to facilitate the optimal utilization of the capacities inherent in this institution.</p> <p>عقد قرض در فقه امامیه و حقوق ایران، به‌عنوان یکی از نهادهای مالی بنیادین، دارای یک منظومه فکری سه‌وجهی و عمیق است که ابعاد مختلف زندگی انسان را در نظر گرفته است. این سه وجه عبارتند از مشروعیت (جواز شرعی)، محبوبیت (فضایل اخروی و اجتماعی) و مرجوحیت (آفات و آسیب‌های قرض‌گیری غیرضروری). این مقاله با رویکردی توصیفی-تحلیلی، به واکاوی نظام‌مند این سه مبنای فقهی پرداخته است. یافته‌ها نشان می‌دهد که مشروعیت قرض بر پایه نصوص قطعی قرآن، روایات معصومین(ع) و دلیل عقلی  استوار است. محبوبیت این نهاد در پاداش‌های اخروی، حفظ کرامت انسانی و ایجاد همبستگی اجتماعی نهفته است. در مقابل، نظام فکری اسلام با طرح «مرجوحیت»، هشدار می‌دهد که قرض‌گیری غیرضروری، تهدیدی برای آزادی درونی (خواری در روز)، آرامش روانی (اندوه در شب) و سلامت اخلاقی فرد است. در نهایت، مقاله با ترسیم دقیق این مبانی، چارچوبی نظری برای سیاست‌گذاران و حقوقدانان در جهت بهره‌برداری بهینه از ظرفیت‌های این نهاد ارائه می‌دهد.</p> https://csjlp.org/index.php/csjlp/article/download/806/452