پژوهش‌های تطبیقی فقه، حقوق و سیاست 3060-6314 در دست انتشار 1406 06 01 The Paradigm of “Preservation of Function” versus “Preservation of the Corpus”: A New Theory for Altering Waqf Property پارادایم «بقای کارکرد» در برابر «بقای عین»؛ نظریه‌ای نو برای تغییر مال موقوفه 1 19 FA ساحل سهیلی دانشجوی دکتری رشته فقه و مبانی حقوق اسلامی، گروه الهیات، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان، ایران مرضیه پیله ور دانشیار گروه الهیات، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان، ایران حامد فتحعلیانی استادیار گروه معارف، واحد ملایر، دانشگاه آزاد اسلامی، ملایر، ایران Journal Article 1405 01 10 This article aims to provide a jurisprudential and legal reconsideration of the issue of altering waqf property. It begins with the apparent tension between the “preservation of the corpus” and the “preservation of function” and seeks to demonstrate that fidelity to the waqf does not invariably require the unconditional preservation of its physical corpus. In Imami jurisprudence, the governing principle is the sequestration of the corpus and the dedication of its usufruct (habs al-‘ayn wa tasbil al-manfa‘ah), and this principle constitutes the primary impediment to the sale, substitution, and change of use of waqf property. Nevertheless, when the endowed property can no longer serve its intended beneficial use, or when its continued preservation results in the suspension of benefits, deterioration, dispute, loss, or frustration of the settlor’s purpose, the same jurisprudential foundation contains significant theoretical potential for a transition from the “preservation of the physical corpus” to the “preservation of function.” The research method employed in this study is descriptive, analytical, and inferential, and its data are organized on the basis of jurisprudential discussions concerning the principles of possibility, avoidance of futility, custom, expediency, proximity to the settlor’s purpose, priority, the no-harm principle, and justice. The principal finding is that the theory of preservation of function neither authorizes the unrestricted sale of waqf property nor constitutes a utilitarian theory aimed at maximizing revenue; rather, it provides a precautionary criterion for preserving the designated purpose of the waqf when the existing corpus has become ineffective. Accordingly, alteration of waqf property can be justified only where the impossibility of obtaining the intended benefit has been established, repair is given priority over substitution, the closest possible substitute property is acquired, the settlor’s intention is respected, judicial supervision is ensured, and the rights of both present and future classes of beneficiaries are protected. The article ultimately proposes a legal model in which substitution (istibdal) and change of use function as mechanisms for ensuring the continuity of the waqf rather than as means of removing property from waqf status. مقاله حاضر با هدف بازخوانی فقهی و حقوقی مسئله تغییر مال موقوفه، از تقابل ظاهری میان «بقای عین» و «بقای کارکرد» آغاز می‌کند و می‌کوشد نشان دهد که وفاداری به وقف، همیشه به معنای نگهداری بی‌قید و شرط عین مادی نیست. در فقه امامیه، اصل بر حبس عین و تسبیل منفعت است و همین اصل، مانع نخست در برابر فروش، تبدیل و تغییر کاربری موقوفه به شمار می‌آید. با این حال، همین مبنا هنگامی که عین موقوفه از انتفاع مقصود ساقط شود، یا بقای آن به تعطیل منفعت، خرابی، نزاع، زیان یا تباه شدن غرض واقف بینجامد، ظرفیت نظری مهمی برای انتقال از «بقای جسم» به «بقای کارکرد» دارد. روش تحقیق در این نوشتار توصیفی، تحلیلی و استنباطی است و داده‌های آن بر پایه مطالب فقهی مربوط به قواعد امکان، عدم لغویت، عرف، مصلحت، اقربیت، اولویت، لاضرر و عدالت تنظیم شده است. یافته اصلی مقاله آن است که نظریه بقای کارکرد، نه تجویز آزادانه فروش وقف و نه نظریه‌ای سودگرایانه برای افزایش درآمد است؛ بلکه ضابطه‌ای احتیاطی برای حفظ جهت وقف در موارد ناکارآمدی عین است. بر این اساس، تغییر مال موقوفه فقط در چارچوب احراز تعذر انتفاع، تقدم تعمیر بر تبدیل، خرید بدل اقرب، رعایت قصد واقف، نظارت قضایی و حفظ حقوق بطون موجود و آینده قابل دفاع است. نتیجه مقاله پیشنهاد الگویی حقوقی است که در آن استبدال و تغییر کاربری، ابزار استمرار وقف‌اند، نه راه خروج از وقف.

https://csjlp.org/index.php/csjlp/article/download/860/482