پژوهش‌های تطبیقی فقه، حقوق و سیاست 3060-6314 در دست انتشار 1406 06 01 Civil Liability Arising from the Design, Production, and Supply of Artificial Intelligence مسئولیت مدنی ناشی از طراحی، تولید و عرضه هوش مصنوعی 1 19 FA محمد رضا کابوس شاکری گروه حقوق،واحد رشت،دانشگاه آزاد اسلامی، رشت، ایران محمود کهنی خشکبیجاری گروه حقوق،واحد رشت،دانشگاه آزاد اسلامی، رشت، ایران وحید زارعی شریف گروه حقوق ،واحد لاهیجان، دانشگاه آزاد اسلامی، لاهیجان، ایران Journal Article 1405 01 17 The rapid expansion of artificial intelligence and its growing application in medical, financial, commercial, industrial, and service sectors have created significant legal challenges alongside its technological and economic benefits. The complexity of algorithms, the relative autonomy of intelligent systems, their capacity for learning and behavioral modification, the involvement of multiple actors throughout the technology lifecycle, and the difficulty of identifying the direct cause of harm have exposed certain limitations of traditional civil liability rules. This study examines civil liability arising from the design, production, and supply of artificial intelligence and seeks to determine appropriate legal bases for attributing damage to the various actors involved. The research adopts a descriptive-analytical approach based on general principles of civil liability and the distinctive characteristics of AI systems. The findings indicate that designers may incur liability where harm results from unsafe architecture, unreasonable algorithmic choices, inadequate safeguards, or failure to anticipate foreseeable risks. Producers may be held responsible for defective or biased data, insufficient testing, cybersecurity weaknesses, implementation errors, inadequate quality control, or failure to provide necessary updates. At the supply stage, liability may arise from inadequate disclosure, insufficient warnings, misleading representations, inappropriate deployment, or failure to respond to risks discovered after market entry. The analysis further demonstrates that exclusive reliance on fault-based liability may be insufficient in relation to high-risk AI systems, particularly where injured parties face substantial evidentiary difficulties. Accordingly, a differentiated framework based on the level of risk, facilitated standards of proof, risk-based liability, and compulsory insurance may be necessary in specific fields. Establishing a coherent legal framework that allocates responsibility among designers, producers, suppliers, and users can enhance victim protection while simultaneously promoting the responsible development and deployment of artificial intelligence. گسترش روزافزون هوش مصنوعی و نفوذ آن در حوزه‌های پزشکی، مالی، تجاری، صنعتی و خدماتی، در کنار مزایای گسترده، چالش‌های تازه‌ای در زمینه مسئولیت مدنی ایجاد کرده است. پیچیدگی الگوریتم‌ها، استقلال نسبی سامانه‌های هوشمند، قابلیت یادگیری و تغییر رفتار، تعدد بازیگران دخیل در چرخه حیات فناوری و دشواری شناسایی علت مستقیم زیان، سبب شده است که قواعد سنتی مسئولیت مدنی در برخی موارد با محدودیت مواجه شوند. پژوهش حاضر با هدف تحلیل مسئولیت مدنی ناشی از طراحی، تولید و عرضه هوش مصنوعی و تعیین مبانی مناسب برای انتساب خسارت به بازیگران مختلف این حوزه انجام شده است. روش پژوهش توصیفی ـ تحلیلی و مبتنی بر بررسی قواعد عمومی مسئولیت مدنی و ویژگی‌های خاص سامانه‌های هوش مصنوعی است. یافته‌ها نشان می‌دهد که مسئولیت طراح می‌تواند در مواردی مانند انتخاب معماری نامناسب، استفاده از الگوریتم غیرایمن، فقدان سازوکارهای کنترلی و پیش‌بینی‌نکردن خطرهای قابل انتظار تحقق یابد. مسئولیت تولیدکننده نیز می‌تواند ناشی از استفاده از داده‌های نامعتبر یا جانبدارانه، آزمون ناکافی، ضعف امنیت سایبری، خطا در پیاده‌سازی یا کوتاهی در به‌روزرسانی و کنترل کیفیت باشد. در مرحله عرضه، عدم ارائه اطلاعات کافی، هشدار ناقص، تبلیغات گمراه‌کننده، عرضه سامانه برای کاربرد نامتناسب و قصور در نظارت پس از عرضه می‌تواند مبنای مسئولیت قرار گیرد. نتایج همچنین نشان می‌دهد که در سامانه‌های هوش مصنوعی پرخطر، اتکای صرف بر مسئولیت مبتنی بر تقصیر ممکن است برای حمایت از زیان‌دیدگان کافی نباشد. بنابراین، استفاده از رویکردی مبتنی بر سطح خطر، تسهیل بار اثبات، مسئولیت مبتنی بر خطر و بیمه اجباری در برخی کاربردها ضروری به نظر می‌رسد. تدوین چارچوبی ویژه برای توزیع مسئولیت میان طراح، تولیدکننده، عرضه‌کننده و کاربر می‌تواند ضمن حمایت از زیان‌دیدگان، زمینه توسعه مسئولانه هوش مصنوعی را نیز فراهم سازد.

https://csjlp.org/index.php/csjlp/article/download/865/494