پژوهش‌های تطبیقی فقه، حقوق و سیاست 3060-6314 در دست انتشار 1406 06 01 The Evolution of the Concept of Oath in the System of Judicial Proof: From Sharia Foundations to Its Legal Function in Iranian Judicial Proceedings تحول مفهوم سوگند در نظام اثبات دعوا: از مبانی شرعی تا کارکرد حقوقی در دادرسی ایران 1 22 FA محسن صادقی لاریمی دانشجوی دکتری، گروه فقه و حقوق اسلامی، واحد ساری، دانشگاه آزاد اسلامی ، ایران. سیدعلی هاشمی خانعباسی دانشیار، گروه آموزشی الاهیات و معارف اسلامی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ایران. حسین باقری گروه معارف اسلامی، واحد ساری، دانشگاه آزاداسلامی، ساری، ایران. Journal Article 1405 02 14 <p>Oath is one of the traditional means of proof in the Iranian legal system, rooted in Imami jurisprudence and Islamic legal principles, and it has gradually evolved from a primarily moral and religious commitment into a formal evidentiary mechanism with specific legal consequences in judicial proceedings. This study aims to analyze the evolution of the concept of oath, explain its jurisprudential and legal foundations, and evaluate its position and function within the contemporary Iranian system of judicial proof. The research adopts a descriptive-analytical method based on the examination of jurisprudential sources, statutory rules, and the legal framework governing evidence in Iranian law. The findings indicate that, within the traditional structure of proof, oath was mainly employed where direct evidence was absent or insufficient and functioned as a mechanism for resolving evidentiary deadlock. Following its incorporation into positive law, however, its conditions of application, subject-matter scope, types, and legal effects became increasingly regulated. The distinction among decisive oath, supplementary oath, and presumptive oath demonstrates the diversity of functions assigned to this institution in judicial proceedings. At the same time, the development of objective and digital evidence, the expansion of documentary proof, and the changing role of judges in evaluating evidence have raised important questions regarding the continued broad reliance on oath. Excessive dependence on oath may conflict with contemporary requirements of fact-finding, evidentiary verifiability, procedural fairness, and judicial transparency. The study concludes that the continued recognition of oath in Iranian law remains defensible, provided that its use is confined to circumstances in which sufficient objective evidence is unavailable, the consequences of refusal and referral are clearly explained to litigants, and its relationship with other forms of proof is redefined in a manner consistent with modern standards of fair adjudication and evidentiary reliability.</p> <p>سوگند یکی از ادله سنتی اثبات دعوا در نظام حقوقی ایران است که ریشه در مبانی فقه امامیه و آموزه‌های شرعی دارد و در فرایند تحول حقوق موضوعه، از یک تعهد اخلاقی و دینی به یک ابزار رسمی و دارای آثار حقوقی در دادرسی تبدیل شده است. پژوهش حاضر با هدف تحلیل سیر تحول مفهوم سوگند، تبیین مبانی فقهی و حقوقی آن و ارزیابی جایگاه و کارکرد آن در نظام معاصر اثبات دعوا انجام شده است. روش پژوهش، توصیفی ـ تحلیلی و مبتنی بر مطالعه منابع فقهی، مقررات حقوقی و قواعد حاکم بر ادله اثبات دعوا در حقوق ایران است. یافته‌ها نشان می‌دهد که سوگند در ساختار سنتی اثبات، عمدتاً در شرایط فقدان یا ناکافی بودن بینه و به‌عنوان سازوکاری برای رفع بن‌بست اثباتی مورد استفاده قرار می‌گرفت، اما با ورود به نظام حقوق موضوعه، شرایط اعمال، قلمرو موضوعی، انواع و آثار آن به‌تدریج ضابطه‌مند شده است. تمایز میان سوگند قاطع دعوا، سوگند تکمیلی و سوگند استظهاری نشان‌دهنده تنوع کارکردهای این نهاد در فرایند دادرسی است. همچنین، تحول ادله عینی و دیجیتال، گسترش اسناد رسمی و تغییر نقش قاضی در ارزیابی ادله موجب شده است که اتکای گسترده و مستقل به سوگند با برخی الزامات دادرسی معاصر، از جمله کشف حقیقت، قابلیت ارزیابی دلیل و عدالت رویه‌ای، با چالش مواجه شود. بر این اساس، حفظ سوگند در نظام حقوقی ایران همچنان قابل توجیه است، مشروط بر آنکه استفاده از آن به موارد ضروری و فاقد ادله عینی کافی محدود شود، آثار نکول و رد سوگند به‌طور شفاف برای اصحاب دعوا تبیین گردد و رابطه آن با سایر ادله به‌گونه‌ای تنظیم شود که با الزامات دادرسی عادلانه و نظام نوین اثبات سازگار باشد.</p> https://csjlp.org/index.php/csjlp/article/download/877/528