پژوهش‌های تطبیقی فقه، حقوق و سیاست 3060-6314 در دست انتشار 1406 10 01 Criminal Ijtihad in Light of the Objectives of Sharia: A Theoretical Framework for Integrating Stability and Change in Islamic Penal Rulings اجتهاد کیفری در پرتو مقاصد شریعت: چارچوبی نظری برای تلفیق ثبات و تحول در احکام جزایی اسلامی 1 23 FA حسن رحمدل یالقوزآغاج گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران مژگان میرنجفی گروه حقوق، واحد خوی، دانشگاه آزاد اسلامی، خوی، ایران رضا رنجبر گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران Journal Article 2026 05 03 <p>Islamic criminal jurisprudence has long faced the challenge of reconciling the stability of Sharia-based rulings with the need to respond to changing social, legal, and technological conditions. This challenge is particularly significant in criminal law because penal rulings directly affect life, liberty, property, dignity, and individual security, and both excessive rigidity and unrestricted transformation may undermine criminal justice. Using an analytical and comparative approach, this study examines the capacity of the objectives of Sharia to provide a theoretical model of maqasid-oriented criminal ijtihad. Its main objective is to develop a framework that preserves definitive principles and authoritative texts while allowing controlled transformation in interpretation, factual characterization, implementation, ta‘zir, and criminal policy. The findings indicate that stability in Islamic penal rulings is neither uniform nor absolute. A distinction should therefore be made among the fixed normative core of criminal rulings, their interpretive dimension, and the sphere of penal policy. In hudud, the basic ruling and prescribed punishment demonstrate a relatively high degree of stability, while ijtihad remains relevant to factual determination, conditions of enforcement, evidentiary requirements, and impediments to liability. Qisas occupies an intermediate position between stability and flexibility, particularly because forgiveness and settlement create possibilities for restorative responses. Ta‘zir and criminal policy provide the broadest field for adaptation, in which public interest, justice, proportionality, human dignity, rehabilitation, and effectiveness may guide legal decision-making. The article ultimately proposes a structured framework for maqasid-oriented criminal ijtihad consisting of accurate identification of the legal subject, analysis of relevant evidence, determination of the degree of normative stability, identification of applicable objectives, evaluation of benefits and harms, and selection of a proportionate response. This framework can facilitate the integration of fidelity to Sharia with rationality, flexibility, and responsiveness in contemporary Islamic criminal justice.</p> <p>فقه جزایی اسلامی همواره با مسئله چگونگی جمع میان ثبات احکام شرعی و ضرورت پاسخ‌گویی به تحولات اجتماعی، حقوقی و فناورانه روبه‌رو بوده است. این مسئله به‌ویژه در حوزه حقوق کیفری اهمیت دارد؛ زیرا احکام جزایی مستقیماً با جان، آزادی، مال، حیثیت و امنیت افراد ارتباط دارند و هرگونه برداشت ایستا یا تحول‌گرایانه افراطی می‌تواند به اختلال در عدالت کیفری بینجامد. پژوهش حاضر با رویکردی تحلیلی و تطبیقی، ظرفیت مقاصد شریعت را برای ارائه الگویی نظری از «اجتهاد کیفری مقاصدی» بررسی می‌کند. هدف اصلی، تبیین چارچوبی است که بتواند ضمن حفظ اصول و نصوص قطعی شریعت، امکان تحول کنترل‌شده در تفسیر، موضوع‌شناسی، اجرا، تعزیرات و سیاست جنایی را فراهم سازد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که ثبات در احکام جزایی ماهیتی یکسان و مطلق ندارد، بلکه باید میان هسته ثابت احکام، قلمرو تفسیری و حوزه سیاست‌گذاری کیفری تمایز قائل شد. در حدود، اصل حکم و مجازات از ثبات بیشتری برخوردار است، اما در تشخیص موضوع، شرایط اجرا، ادله اثبات و موانع مسئولیت، ظرفیت اجتهاد همچنان وجود دارد. در قصاص، ساختار حکم میان ثبات و انعطاف قرار می‌گیرد و عفو و مصالحه امکان رویکردهای ترمیمی را تقویت می‌کند. در تعزیرات و سیاست جنایی، دامنه تحول گسترده‌تر است و مصلحت، عدالت، تناسب، کرامت انسانی و کارآمدی می‌توانند معیارهای اصلی تصمیم‌گیری باشند. مقاله در نهایت چارچوبی مرحله‌مند برای اجتهاد کیفری مقاصدی پیشنهاد می‌کند که شامل شناخت دقیق موضوع، تحلیل ادله، تعیین درجه ثبات حکم، شناسایی مقاصد مرتبط، سنجش مصالح و مفاسد و انتخاب پاسخ متناسب است. این چارچوب می‌تواند زمینه تلفیق وفاداری به شریعت با عقلانیت و پویایی نظام کیفری اسلامی را فراهم آورد.</p> https://csjlp.org/index.php/csjlp/article/download/920/516