پژوهش‌های تطبیقی فقه، حقوق و سیاست 3060-6314 در دست انتشار 1406 12 01 Filicide in the Light of Family Criminology: A Jurisprudential Reappraisal, Institutional Redesign, and a Legal Model for Protecting Child Victims فرزندکشی در پرتو جرم‌شناسی خانواده: بازخوانی فقهی، بازطراحی نهادی و الگوی حقوقی حمایت از بزه‌دیدگی کودکان 1 21 FA محمودرضا صفرائی دانشجوی دکتری، گروه حقوق، واحد شهر قدس، دانشگاه آزاد اسلامی، شهرقدس، ایران جعفر کوشا دانشیار و عضو هیأت علمی، گروه حقوق جزا و جرم شناسی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران علیرضا میلانی استادیار و عضو هیأت علمی گروه حقوق، واحد اسلامشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، اسلامشهر، ایران کریم صالحی دانشیار و عضو هیأت علمی گروه حقوق، واحد شهرکرد، دانشگاه آزاد اسلامی، شهرکرد، ایران Journal Article 2026 05 18 <p>Filicide is one of the most severe forms of intrafamilial violence in which the family departs from its protective function and becomes a setting for the extreme victimization of children. This study aims to analyze filicide through the lens of family criminology, reconsider the jurisprudential and legal foundations of the paternal exemption from qisas, and develop a legal-institutional model for the effective protection of children. The research employs a descriptive-analytical method based on documentary analysis of legal rules, jurisprudential foundations, criminological literature, and institutional mechanisms of child protection. The findings indicate that filicide cannot be reduced to a single causal factor; rather, it results from the interaction of individual, familial, and socio-cultural conditions. Mental disorders, substance dependence, previous violence, family conflict, coercive control, economic pressures, and certain cultural understandings of parental authority may interact and intensify the risk of child victimization. At the legal level, Article 301 of the Islamic Penal Code and its reflection of the principle “la yuqd al-walid bi-waladih” constitute the principal challenge concerning the criminal response to paternal filicide. Although the jurisprudential basis of paternal exemption from qisas is recognized, the study demonstrates that this rule can be distinguished from the need for proportionate ta'zir punishment, preventive protection, and early intervention. The principal institutional deficiency lies in the fragmentation of responsibilities among welfare, judicial, and law-enforcement bodies and in the predominance of a reactive rather than preventive approach. Accordingly, the study proposes a “five-layer prevention and protection model” encompassing primary prevention, detection and reporting, prosecution and criminal response, victim protection, and continuous monitoring. It also proposes the establishment of “Child Navigators” as a coordinating mechanism for risk identification, assessment, inter-agency coordination, referral, and continuous case follow-up. The study concludes that effective child protection requires the integration of family criminology, criminal-policy reform, and an institutional structure capable of intervening before family violence escalates into lethal victimization.</p> <p>فرزندکشی از شدیدترین اشکال خشونت درون‌خانوادگی است که در آن، نهاد خانواده از کارکرد حمایتی خود فاصله گرفته و به بستر بزه‌دیدگی شدید کودک تبدیل می‌شود. پژوهش حاضر با هدف تحلیل فرزندکشی در پرتو جرم‌شناسی خانواده، بازخوانی مبانی فقهی و حقوقی مرتبط با عدم قصاص پدر و ارائه الگویی حقوقی ـ نهادی برای حمایت مؤثر از کودکان انجام شده است. روش پژوهش توصیفی ـ تحلیلی و مبتنی بر مطالعه اسنادی قوانین، مبانی فقهی، ادبیات جرم‌شناختی و سازوکارهای نهادی حمایت از کودک است. یافته‌ها نشان می‌دهد که فرزندکشی را نمی‌توان به یک عامل منفرد تقلیل داد، بلکه این پدیده حاصل تعامل عوامل فردی، خانوادگی و اجتماعی ـ فرهنگی است. اختلالات روانی، اعتیاد، سابقه خشونت، تعارضات خانوادگی، کنترل افراطی، فشارهای اقتصادی و برخی برداشت‌های فرهنگی از اقتدار والدینی می‌توانند به‌صورت هم‌افزا خطر بزه‌دیدگی کودک را افزایش دهند. در سطح حقوقی، ماده ۳۰۱ قانون مجازات اسلامی و انعکاس قاعده «لا یُقاد الوالد بولده» مهم‌ترین چالش در زمینه پاسخ کیفری به قتل فرزند توسط پدر محسوب می‌شود. با وجود اعتبار فقهی اصل عدم قصاص، پژوهش نشان می‌دهد که می‌توان میان این حکم و ضرورت تعیین مجازات تعزیری متناسب، حمایت پیشگیرانه و مداخله زودهنگام تفکیک قائل شد. مهم‌ترین خلأ موجود، پراکندگی وظایف میان نهادهای حمایتی و قضایی و غلبه رویکرد واکنشی بر سیاست پیشگیرانه است. بر این اساس، «الگوی پنج‌لایه پیشگیری و حمایت» شامل پیشگیری اولیه، کشف و گزارش، تعقیب و پاسخ کیفری، حمایت از بزه‌دیده و پایش مستمر پیشنهاد می‌شود. همچنین نهاد «ناوران کودک» به‌عنوان سازوکاری برای شناسایی، ارزیابی خطر، هماهنگی بین‌نهادی، ارجاع و پیگیری کودکان در معرض خطر پیشنهاد می‌گردد. نتیجه پژوهش نشان می‌دهد که حمایت مؤثر از کودکان مستلزم پیوند میان جرم‌شناسی خانواده، بازنگری در سیاست کیفری و ایجاد ساختاری یکپارچه برای مداخله پیش از وقوع خشونت مرگبار است.</p> https://csjlp.org/index.php/csjlp/article/download/926/520