پژوهش‌های تطبیقی فقه، حقوق و سیاست 3060-6314 در دست انتشار 1406 12 01 Explaining the Principles Governing the Judicial Practice of the Administrative Court of Justice in Retirement Disputes: Observance of Insurance Equity and the Contribution–Pension Proportionality Criteria تبیین اصول حاکم بر رویه قضایی دیوان عدالت اداری در دعاوی بازنشستگی و رعایت معیارهای عدالت بیمه‌ای و تناسب حق بیمه–مستمری 1 22 FA زهرا صفوی نژاد گروه حقوق، واحد بین المللی کیش، دانشگاه آزاد اسلامی، کیش، ایران مصطفی امیری گروه حقوق، واحد شیراز، دانشگاه آزاد اسلامی، شیراز، ایران. لادن فرومند گروه حقوق ، واحد ورامین، دانشگاه آزاد اسلامی، ورامین، ایران Journal Article 2026 05 30 <p>Retirement is one of the most important institutions of social security and a fundamental mechanism for legally protecting individuals after the end of their working lives. In the Iranian legal system, disputes concerning retirement eligibility, the calculation of insurance contribution periods, pension amounts, early retirement, arduous and hazardous occupations, and the effects of employer misconduct or administrative deficiencies constitute a significant proportion of cases brought before the Administrative Court of Justice. Using a descriptive-analytical approach and focusing on the judicial practice of the Administrative Court of Justice, this study seeks to explain the principles governing retirement disputes and to assess the extent to which the criteria of insurance equity and proportionality between contributions and pensions are observed. The analysis of relevant rulings indicates that the principle of legality in retirement requirements, protection of acquired rights, prohibition against transferring the consequences of employer misconduct or administrative deficiencies to insured persons, observance of the jurisdictional limits of administrative authorities, equality, proportionality, legal certainty, transparency, and consistency of judicial practice are among the principal foundations identifiable in the Court’s jurisprudence. The findings further demonstrate that insurance equity should not be understood merely as an accounting equivalence between contributions paid and pensions received. Rather, it requires an appropriate balance between the duration and level of insurance participation, retirement benefits, protection of insured persons’ legal rights, and the financial sustainability of pension funds. In the field of arduous and hazardous occupations, protection of workers must likewise be accompanied by accurate occupational assessment and adequate financing. The study concludes that the Administrative Court of Justice plays a significant role in preventing unlawful restrictions on insured persons’ rights and correcting administrative practices; however, the full realization of insurance equity also requires structural reforms, greater transparency, accurate recording of insurance histories, and stronger coordination among the relevant institutions.</p> <p>بازنشستگی یکی از مهم‌ترین نهادهای تأمین اجتماعی و از جلوه‌های اساسی حمایت حقوقی از افراد پس از پایان دوران اشتغال است. در نظام حقوقی ایران، اختلافات مربوط به شرایط بازنشستگی، نحوه احتساب سوابق بیمه‌ای، میزان مستمری، بازنشستگی پیش از موعد، مشاغل سخت و زیان‌آور و آثار تخلفات کارفرما یا نهادهای اجرایی، بخش قابل توجهی از دعاوی مطرح‌شده در دیوان عدالت اداری را تشکیل می‌دهند. پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی ـ تحلیلی و با تمرکز بر رویه قضایی دیوان عدالت اداری، در پی تبیین اصول حاکم بر رسیدگی به دعاوی بازنشستگی و ارزیابی میزان رعایت معیارهای عدالت بیمه‌ای و تناسب میان حق بیمه و مستمری است. تحلیل آرای مرتبط نشان می‌دهد که اصولی مانند قانونی بودن شرایط بازنشستگی، حمایت از حقوق مکتسبه، منع تحمیل آثار تخلف کارفرما یا نقص اداری به بیمه‌شده، رعایت حدود صلاحیت مراجع اداری، برابری، تناسب، امنیت حقوقی، شفافیت و وحدت رویه، از مهم‌ترین مبانی قابل استخراج از رویه دیوان در این حوزه هستند. همچنین، عدالت بیمه‌ای صرفاً به معنای برابری حسابداری میان حق بیمه پرداختی و مستمری دریافتی نیست، بلکه مستلزم ایجاد تعادل میان سابقه و میزان مشارکت بیمه‌ای، سطح مزایای بازنشستگی، حمایت از حقوق قانونی بیمه‌شده و پایداری مالی صندوق است. در حوزه مشاغل سخت و زیان‌آور نیز ضرورت حمایت از کارگر باید با تشخیص دقیق شرایط شغلی و تأمین منابع متناسب همراه باشد. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که دیوان عدالت اداری نقش مهمی در جلوگیری از محدودسازی غیرقانونی حقوق بیمه‌شدگان و اصلاح رویه‌های اداری دارد، اما تحقق کامل عدالت بیمه‌ای مستلزم اصلاح ساختارهای اجرایی، افزایش شفافیت، ثبت صحیح سوابق و هماهنگی بیشتر میان نهادهای مرتبط است.</p> https://csjlp.org/index.php/csjlp/article/download/937/519