تبیین حق بضع در بستر متون فقهی و حقوقی

نویسندگان

    ایمان عینی تبار دانشجوی دکتری، گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
    علی بهرامی نژاد * استادیار، گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران Ali1342@iau.ac.ir
    زهرا فهرستی استادیار، گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
https://doi.org/10.61838/

کلمات کلیدی:

بضع, تمکین خاص, رضایت زن, عقد نکاح, شرط ضمن عقد

چکیده

حق بضع در فقه امامیه به معنای استمتاع مرد از زن و به عنوان محور تحقق تمکین خاص مطرح شده است. در حقوق ایران این مفهوم به طور مستقل مورد توجه قرار نگرفته و رویکرد سنتی تمکین خاص بر آن حاکم است. این مطالعه با هدف بررسی تطبیقی و تحلیلی حق بضع در متون فقهی و حقوقی انجام شده است. این تحقیق از نوع نظری بوده ‌روش تحقیق به صورت توصیفی تحلیلی می‏باشد و روش جمع‏آوری اطلاعات بصورت کتابخانه‏ای است و با مراجعه به اسناد، کتب و مقالات صورت گرفته است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که در فقه امامیه امکان درج شرط عدم رابطه جنسی و همچنین عدم بچه­دار شدن در قالب شرط ضمن عقد نکاح وجود دارد. از این­رو، زمینه­هایی مسلم جهت ضرورت وجود رضایت زن برای تمکین خاص و ممتنع بودن الزام وی به تمکین از منظر عملی وجود دارد. بررسی تطبیقی فقه امامیه با حقوق ایران نیز بیانگر آن است که بازخوانی حق بضع و ارتباط آن با تمکین خاص می‌تواند مبنایی برای بازنگری حقوقی در چارچوب اختیار و رضایت زن در تمکین خاص فراهم آورد.

مراجع

ابن منظور، محمد. (1414 ه). لسان العرب. (ج8). بیروت: دارصادر.

احمدی، عباس، نصرتی، علی، حسینی¬زیدی، سید ابوالقاسم. (1401). واکاوی تزاحم حق حبس و حق استمتاع بین زوجین و راه‌کارهای حل آن، فقه و مبانی حقوق اسلامی، 55(1)، 7 - 29.

اسکافی، مریم، یساقی، علی اصغر، غلامرضا، صدیق اورعی. (1403). مقایسۀ تمكین بانو و ریاست شوهر از دیدگاه قانون و جامعه، فقه و تاریخ تمدن، 10(4)، 39 - 54.

اسماعیلی فلاح، مرضیه، شاکری گلپایگانی، طوبی. (1401). تحدید تمکین از منظر فقه امامیّه و حقوق ایران، مطالعات فقه و حقوق اسلامی، 14(29)، 91 - 124.

اسماعیلی، فلاح، مرضیه، شاکری گلپایگانی، طوبی و غروی نائینی, نهله . (1401). چالش‌های انگاره مطلق بودن تمکین زوجه: موردکاوی تمکین زنان شاغل از منظر فقه امامیه. مطالعات تطبیقی فقه و اصول مذاهب، 5(2)، 238 - 265.

امیرزاده جیرکلی، منصور. (1402). بازپژوهی دیدگاه‌های سه‌گانۀ فقها در ماهیت عقد نکاح و تاثیر دیدگاه‌ها در مسائل باب نکاح. فقه و حقوق خانواده، ش79، 110 - 138.

البحرانی، الشیخ یوسف. (بی¬تا). الحدائق الناضرة فی أحكام العترة الطاهرة. (ج25). قم: مؤسسة النشر الاسلامی التابعة لجماعة المدرسین.

بیکدلو، سمیرا. (1400). تحلیل رویه قضایی ایران در مسأله نشوز، پایان¬نامه کارشناسی ارشد، تهران، دانشگاه امام صادق علیه السلام، پردیس خواهران - گروه معارف اسلامی و حقوق خانواده.

بیگدلی، رقیه، محمدی، مهدی. (1400). بررسی فقهی و حقوقی شرط عدم روابط جنسی در نکاح، پایان¬نامه کارشناسی ارشد، قزوین، موسسه آموزش عالی کار قزوین، گروه حقوق.

پاپی، سمیرا. (1399). نکاح تفویض بُضع در فقه امامیّه و حقوق ایران، پایان¬نامه کارشناسی ارشد، یزد، دانشگاه یزد، پردیس علوم انسانی و اجتماعی - دانشکده الهیات.

ثمنی، لیلا، و بهرامی، لیلا. (1398). نظام حاکم بر بضع و منافع جنسی زنان در فقه امامیه. فقه و مبانی حقوق اسلامی (مقالات و بررسی ها)، 52(1)، 7-27.

جعفری، علی، و شعبانی، فاطمه. (1399). واکاوی جواز تعیین شرط عدم استیلاد در نکاح. فقه و حقوق خانواده (ندای صادق)، 25(73)، 237-260.

الحلی، ابن إدریس (1410). السرائر الحاوی لتحریر الفتاوی. (ج2). قم: مؤسسة النشر الاسلامی التابعة لجماعة المدرسین.

الحنفی، ابوبکر. (بی¬تا). بدائع الصنائع فی ترتیب الشرائع. (ج2باب نکاح). بیروت: دارالکتب علمیه.

خلیلی، زهرا. (1403). ضمانت اجرای های شرط عدم تمکین خاص، پایان¬نامه کارشناسی ارشد، سبزوار، دانشگاه حکیم سبزواری، دانشکده ادبیات و علوم انسانی.

دردیر، احمد. (1427ه). الشرح الکبیر علی مختصر خلیل و معه تحریرات البنانی و تحصیلات الدسوقی. (ج17باب نکاح). بیروت: المکتبة العصریة.

رضایی، فروزان، باقری، مصطفی. (1403). بررسی مبانی احکام فقهی زوجین در نهاد خانواده، پژوهش های حقوقی قانون یار، (ش28)، 106 - 145.

روح‌الله، خمینی. (1424). تحریر الوسیلة( موسوعة الإمام الخمینی 22 و 23). (ج2). تهران: موسسة تنظیم و نشر آثار الإمام الخمینى( قدس سره).

الروحانی، محمد. (بی¬تا). فقه الصادق. (ج22). بیروت: دارالفکر.

روشن, محمد و جهان تیغی, مجتبی . (1397). وضعیت فقهی و حقوقی شرط عدم توالد و تناسل ضمن عقد نکاح. آموزه‌های حقوقی گواه, 4(1)، 121-140.

شیرنشان، محمدرضا، (1404). بررسی نشوز زوجین و آثار و پیامدهای آن با محوریت آیات 34 و 128 سوره نساء، مطالعات حقوق، (46)، 507 تا 525.

ضیایی، محمدعادل، و رستمی، سیدفاضل. (1396). مورد عقد نکاح و آثار مترتب بر آن در فقه مذاهب اسلامی. فقه مقارن، 5(9)، 77-99.

طباطبایی یزدی، سید محمدکاظم. (1417ه). العروة الوثقى. بیروت: دارالفکر.

عالمه، نصیری. (1401). بررسی فقهی و حقوقی نشوز زوجین، پایان¬نامه کارشناسی ارشد، مازندران، دانشگاه مازندران، دانشکده الهیات و معارف اسلامی.

العلامة الحلی، ابومنصور. (بی¬تا). تذكرة الفقهاء - ط القدیمة. (ج2). بیروت: منشورات المكتبة المرتضویة لإحیاء الآثار الجعفریة.

علی عسگری زمانی، محمدمهدی. (1396). بررسی فقهی و حقوقی شرط عدم نزدیکی در عقد نکاح. تهران، کنفرانس، 1-16.

غضنفری، علی. (1402). برون¬رفت از تزاحم حق استمتاع مرد با سلامت جسمی-روانی زن، مطالعات فقه تربیتی، ، 10(19)، 32-55.

فریدونی، مریم. (1399). بررسی شرط عدم تمکین در نکاح از دیدگاه فقه امامیه و حقوق موضوعه ایران، پایان¬نامه کارشناسی ارشد، ایلام، دانشگاه آزاد اسلامی واحد ایلام.

قباد، احسان. (1403). بررسی فقهی رابطه نامتعارف زوجین و نسبت آن با تمکین، مطالعات فقه و حقوق اسلامی، (ش36)، 110-134.

قمری، اسماعیل، فتاحی، جمیل، (1403). تاثیر ماهوی معاوضی عقد نکاح در الزام به تمکین. حقوق و مطالعات سیاسی، ش15، 472-480.

قنبرپور، بهنام، و نقیبی، سیدابوالقاسم. (1394). نقد و بررسی نکاح مشروط (شرط عدم روابط جنسی). فقه و مبانی حقوق اسلامی (مقالات و بررسی ها)، 48(1)، 107-121.

المحقق الثانی، علی. (بی¬تا). جامع المقاصد فی شرح القواعد. (ج3). قم: مؤسسة آل البیت علیهم‌السلام لإحیاء التراث.

محمدیان، علی، سف الله، احدی، حقیقت پور، حسین. (1400). نقد و تحلیل تفاوت زوجین در حق استمتاع، پژوهشنامه اسلامی زنان و خانواده، 9(22)، 163-184.

مرادی، خدیجه ، علی، مرتضوی مهر. (1402). شرط عدم روابط زناشویی در نکاح و ضمانت اجرای آن، مطالعات فقهی‌ حقوقی زن و خانواده، 6(12)، 137-160.

مسعودی، مجتبی، صفری، مهدی. (1403). کاوشی در ماهیت و جایگاه عقد نکاح با تاکید بر شبه معاوضی بودن آن از منظر فقه امامیه. فقه و تاریخ تمدن، ش1، 75-88.

المقدسی، ابن قدامة. (بی¬تا). المغنی. (ج9). بیروت: دارالفکر.

میرعبدی، حسنعلی. (1403). وظایف زوجین در آراء وادبیات فقهی، مطالعات علوم سیاسی، حقوق و فقه، 10(4)، 651 تا 663.

ناظمی زاده، محسن، و نیک دوستی، مجتبی. (1392). شرط عدم نزدیکی در عقد نکاح. حقوقی دادگستری، 77(82)، 193-216.

النجفی الجواهری، محمد حسن. (1362ش). جواهر الكلام فی شرح شرائع الإسلام. (ج31). بیروت: دار إحیاء التراث العربی

دانلود

چاپ شده

۱۴۰۲/۰۶/۰۱

ارسال

۱۴۰۲/۰۲/۱۰

بازنگری

۱۴۰۲/۰۵/۰۱

پذیرش

۱۴۰۲/۰۵/۰۵

شماره

نوع مقاله

مقالات

ارجاع به مقاله

عینی تبار ا. .، بهرامی نژاد ع.، و فهرستی ز. . (1402). تبیین حق بضع در بستر متون فقهی و حقوقی. پژوهش‌های تطبیقی فقه، حقوق و سیاست، 5(2)، 239-251. https://doi.org/10.61838/

مقالات بیشتر خوانده شده از همین نویسنده

مقالات مشابه

41-50 از 127

همچنین برای این مقاله می‌توانید شروع جستجوی پیشرفته مقالات مشابه.