پیشبینی اصول هاردشیپ و تأثیر آن بر تعدیل، تغییر و تعذر بر مبنای منافع و تعادل اقتصادی طرفین قرارداد در نظام حقوقی ایران و مصر
کلمات کلیدی:
هاردشیپ, تعدیل قرارداد, تغییر شرایط, تعذر, حقوق ایران, حقوق مصر, تعادل اقتصادیچکیده
نهاد هاردشیپ به معنای وقوع شرایط غیرقابل پیشبینی و موجب سختی شدید در اجرای تعهدات قراردادی است، در دهههای اخیر به یکی از ابزارهای کلیدی در بازسازی تعادل اقتصادی قراردادها تبدیل شده است. این پژوهش با رویکرد تطبیقی، به تحلیل پیشبینی اصول هاردشیپ و آثار آن بر تعدیل، تغییر یا تعذر قرارداد در دو نظام حقوقی ایران و مصر میپردازد. حقوق مصر با بهرهگیری از نص صریح ماده 147 قانون مدنی، نهتنها جایگاه هاردشیپ را قانونی کرده، بلکه از طریق آرای متعددی چون محكمة النقض و دادگاههای استیناف، آن را بهمثابه ابزاری فعال در حمایت از منافع اقتصادی طرفین توسعه داده است. در مقابل، حقوق ایران با وجود پیشینه فقهی غنی از جمله قواعد لاضرر، لاحرج، و تغییر شرایط، بهدلیل فقدان نص قانونی روشن، از انسجام رویهای و حمایت قانونگذار در این حوزه بیبهره مانده است. دستگاه قضایی ایران اغلب به اصل لزوم قرارداد استناد کرده و از اعمال نقش تعدیلی قاضی خودداری کرده است، مگر در موارد محدود با استناد به اصول کلی یا حسن نیت. این پژوهش نشان میدهد که حقوق مصر، با بهرهگیری از نظاممندی قانون و رویه قضایی پویا، توانسته است هاردشیپ را بهمثابه ابزار حفظ عدالت قراردادی نهادینه سازد، در حالیکه حقوق ایران هنوز در مرحله نظری و فاقد پشتوانه اجرایی مؤثر باقی مانده است. در پایان، لزوم اصلاح قوانین ایران، از جمله الحاق مادهای مشابه ماده 147 قانون مدنی مصر، برای تقویت جایگاه حقوقی نهاد هاردشیپ پیشنهاد میگردد.
مراجع
Abd al-Baqi, A. a.-F. (2003). Contractual Liability in Egyptian Civil Law. Dar al-Ma'arif.
Abdel Wahab, M. S. (2011). International Arbitration in the Arab World. Kluwer Law International.
Abu Amir. (2015). Theory of Contract. Dar al-Fikr.
Abu Hanifa, N. m. i. T. The Extensive (Vol. 1). Dar al-Ma'rifa.
Al-Nawawi, Y. i. S. The Total: Commentary on the Refined (Vol. 10). Dar al-Fikr.
Al-Sanhouri, A. (1952). Al-Wasit fi Sharh al-Qanun al-Madani (Vol. 1). Dar al-Nahda al-Arabiya.
Al-Sanhuri, A. a.-R. A. (2000). The Intermediate in the Commentary of Civil Law (Vol. 1). Arab Renaissance House.
Berger, K. P. (2003). The Creeping Codification of the Lex Mercatoria. Kluwer Law International.
Hurr al-Amili, M. i. H. Means of the Shia (Vol. 15). Al al-Bayt Institute.
Ibn Qudama, A. i. M. The Enricher (Vol. 8). Dar al-Fikr.
Jafari Langroudi, M. J. (2011). Extensive Legal Terminology. Ganj-e Danesh.
Katouzian, N. (2008). Introductory Course of Civil Law: General Rules of Contracts (Vol. 4). Sahami Enteshar Company.
Katouzian, N. (2019). Civil Law: Specific Contracts (Vol. 3). Sahami Enteshar Company.
Mousavi Bojnourdi, S. H. (2003). Juridical Maxims (Vol. 2). Mizan Publications.
Najafi, M. H. Jewels of Speech in Explaining the Laws of Islam (Vol. 2). House of Islamic Books.
Oxford, D. (2022). Oxford English Dictionary (Online ed.). In
Salama, A. (2002). The Impact of the Theory of Contingent Circumstances on Contracts. Dar al-Fikr.
Schwenzer, I. (2009). Commentary on the UN Convention on the International Sale of Goods (CISG). Oxford University Press.
Shams, A. (2016). Civil Procedure (Vol. 2). Derak.
Treitel, G. H. (2007). Frustration and Force Majeure (3rd ed.). Sweet & Maxwell.
UNIDROIT Principles of International Commercial Contracts (2016). (2016). International Institute for the Unification of Private Law (UNIDROIT).
دانلود
چاپ شده
ارسال
بازنگری
پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2025 Seyed Iman Mousavi, Seyed Hassan Hosseini, Hassan Heidari (Author)

این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.