بررسی تطبیقی جایگاه و الزامات حقوقی استفاده از هوش مصنوعی در تحقیقات جنایی با تأکید بر نظام کیفری ایران

نویسندگان

  • سلامه ابوالحسنی گروه حقوق جزا و جرم شناسی، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. نویسنده مسئول https://orcid.org/0009-0002-7588-2573
  • محبوبه شریفی رودبالی گروه حقوق کیفری و جرم شناسی، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران نویسنده https://orcid.org/0000-0002-6417-0119
  • مرتضی عظیمی گروه حقوق کیفری و جرم شناسی، واحد تهران شمال ، دانشگاه آزاد اسلامی ، تهران، ایران، نویسنده https://orcid.org/0000-0002-6918-0164
  • مهدی براوندی گروه حقوق کیفری و جرم شناسی، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی ، تهران، ایران نویسنده https://orcid.org/0009-0005-9470-1522

کلمات کلیدی:

 هوش مصنوعی, تحقیقات جنایی, عدالت هوشمند, دادرسی عادلانه, ادله دیجیتال

چکیده

در جهان معاصر، ادغام فناوری‌های نوظهور در فرآیندهای انتظامی و قضایی، پارادایم سنتی کشف جرم را با تحولی بنیادین مواجه ساخته است که پژوهش حاضر با هدف تحلیل جایگاه و الزامات حقوقی استفاده از هوش مصنوعی در تحقیقات جنایی، با تأکید بر نظام کیفری ایران، به این موضوع می‌پردازد. اهمیت و ضرورت این مطالعه از آن‌جا ناشی می‌شود که سیستم‌های تصمیم‌یار هوشمند با وجود افزایش کارآمدی در تحلیل داده‌های حجیم جنایی، چالش‌های جدی و دامنه‌داری را برای تضمین حقوق بنیادین متهمان و اصول دادرسی عادلانه ایجاد کرده‌اند و لزوم بازخوانی ضوابط حاکم بر مسئولیت الگوریتم‌ها و امنیت قضایی را بیش از پیش نمایان ساخته‌اند. پرسش اصلی این است که الزامات حقوقی و چالش‌های تقنینیِ به‌کارگیری ابزارهای هوش مصنوعی در فرآیند تحقیقات جنایی در نظام حقوقی ایران چگونه قابلیت تبیین و توازن‌یابی دارند. بر پایه بررسی‌های صورت‌گرفته، یافته‌ها نشان می‌دهد که فقدان چارچوب قانونی صریح، مانع اصلی در تضمین شفافیت الگوریتم‌ها و مسئولیت‌پذیری در اجرای عدالت هوشمند است و ضرورت دارد تا با بازنگری در قواعد سنتی ادله اثبات دعوا و تدوین مقررات اختصاصی برای مدیریت ریسک‌های ناشی از تحلیل‌های خودکار، تعادلی میان کشف حقیقت و حفظ کرامت انسانی برقرار گردد. روش تحقیق حاضر توصیفی-تحلیلی با بهره‌گیری از مطالعات کتابخانه‌ای و اسناد حقوقی بین‌المللی و داخلی است.

مراجع

Alaleeli, S. (2025). The Use of AI-Based Facial Recognition Technology in Security Information Management to Mitigate Minor Theft Anglia Ruskin Research Online (ARRO)].

Aljinovic, N. (2024). Artificial Intelligence in Judicial Decision-Making: Challenges of Bias and Lack of Transparency of Predictive Algorithms. ORGANIZER, 782.

Ashabi, F., Hamidavi, A., & Mousizadeh Meykhosh, R. (2025). Artificial Intelligence and Rethinking Criminal Justice: A Retributivist and Utilitarian Analysis. Research and Development in Criminal Law and Criminology, 2(4).

Bagheri, P. (2025). Legal Personality and Civil Liability of Artificial Intelligence: Legal Challenges and Solutions. Private Law Research, 13(51).

Cantero Gamito, M., & Marsden, C. T. (2024). Artificial Intelligence Co-Regulation? The Role of Standards in the EU AI Act. International Journal of Law and Information Technology, 32(1), eaae011.

Faqir, R. S. (2023). Digital Criminal Investigations in the Era of Artificial Intelligence: A Comprehensive Overview. International Journal of Cyber Criminology, 17(2), 77-94.

Feathers, T. (2024). This AI Tool Helped Convict People of Murder. Then Someone Took a Closer Look. https://www.wired.com/story/ai-tool-convicted-people-murder-cybercheck/

Heydarinejad, N. (2017). A Legal Examination of Electronic Evidence in the Current Legal System. Qanunyar, 3(3).

Homiry, F. (2026). The Impact of Artificial Intelligence on Criminal Systems and Criminal Justice. International Criminal Law, 3(4), 97-108.

Justice, I. O. C. (2025). Thinking About a Time-Based Topic: 21st-Century Criminal Justice to a Helps. (Vol. 5).

Kusche, I. (2024). Possible Harms of Artificial Intelligence and the EU AI Act: Fundamental Rights and Risk. Journal of Risk Research, 1-14.

Martinovic, A. (2025). Automated Decision-Making and Algorithmic Management: Implications of the CJEU's SCHUFA (Scoring) Case for the EU Labour Law 7th International Scientific Conference: Economics of Digital Transformation (EDT Conference 2024),

Neuwirth, R. J. (2023). Prohibited Artificial Intelligence Practices in the Proposed EU Artificial Intelligence Act (AIA). Computer Law & Security Review, 48, 105798.

Paun, R. D. (2024). Banking Scoring Versus Social Scoring: The Chinese Model in the Light of the Court of Justice of the European Union. Journal of Law and Public Administration, 10(19), 54-62.

Shi, J. (2022). Artificial Intelligence, Algorithms and Sentencing in Chinese Criminal Justice: Problems and Solutions. Criminal Law Forum, 33, 121.

Wang, N., & Tian, M. Y. (2022). Intelligent Justice: AI Implementations in China's Legal Systems. In Artificial Intelligence and Its Discontents: Critiques from the Social Sciences and Humanities (pp. 197-222). Springer International Publishing.

دانلود

گاه‌شمار انتشار

چاپ شده
ارسال
بازنگری
پذیرش

شماره

نوع مقاله

مقالات

ارجاع به مقاله

ابوالحسنی س.، شریفی رودبالی م. .، عظیمی م.، و براوندی م. . (1406). بررسی تطبیقی جایگاه و الزامات حقوقی استفاده از هوش مصنوعی در تحقیقات جنایی با تأکید بر نظام کیفری ایران. پژوهش‌های تطبیقی فقه، حقوق و سیاست، 1-15. https://csjlp.org/index.php/csjlp/article/view/782

مقالات مشابه

11-20 از 203

همچنین برای این مقاله می‌توانید شروع جستجوی پیشرفته مقالات مشابه.