واکاوی تطبیقی حق مشارکت سیاسی؛ از آموزه های فقه اسلامی تا استانداردهای میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی

نویسندگان

  • زهرا فدائی دل گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی ، واحد یادگار امام خمینی (ره)،شهر ری،دانشگاه آزاد اسلامی،تهران ،ایران نویسنده https://orcid.org/0000-0003-3559-3865
  • طیبه عارف نیا گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی ، واحد یادگار امام خمینی (ره)،شهر ری،دانشگاه آزاد اسلامی،تهران ،ایران نویسنده مسئول https://orcid.org/0000-0001-8491-5010
  • جبرائیل امیدی گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی ، واحد یادگار امام خمینی (ره)،شهر ری،دانشگاه آزاد اسلامی،تهران ،ایران نویسنده https://orcid.org/0009-0000-2354-8288

کلمات کلیدی:

حق مشارکت سیاسی, فقه اسلامی, میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی, ماده ۲۵ میثاق, حقوق موضوعه, مشروعیت دوگانه

چکیده

مسئله مشارکت سیاسی و حق برخورداری شهروندان از اثرگذاری بر سرنوشت سیاسی، از بنیادی‌ترین مباحث حقوق عمومی، فلسفه سیاسی و نظام‌های مردم‌سالار معاصر است. این حق در نظام‌های حقوقی و اسناد بین‌المللی با مبانی، قلمرو و حدود متفاوتی تبیین شده است. پژوهش حاضر با رویکردی توصی حق ـ تحلیلی و با هدف دستیابی به درکی جامع، به بررسی تطبیقی حق مشارکت سیاسی شهروندان در آموزه‌های فقه اسلامی امامیه، حقوق موضوعه جمهوری اسلامی ایران و میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی، به‌ویژه ماده ۲۵، پرداخته است. یافته‌های تطبیقی نشان داد که هر سه نظام، علی‌رغم تفاوت‌های بنیادین در خاستگاه مشروعیت، مبانی معرفت‌شناختی و غایات نهایی، در اصل پذیرش نقش و جایگاه مردم در اداره امور عمومی، لزوم گردش قدرت از طریق انتخابات، نفی استبداد و ضرورت نظارت بر حاکمان اشتراک دارند. با این حال، در تفکیک ابعاد حقوقی و نظری، میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی مشارکت را حقی فردی، جهان‌شمول، قائم به کرامت ذاتی انسان و منبعث از حاکمیت مطلق مردمی فرض کرده است؛ در حالی که فقه اسلامی و حقوق اساسی ایران، با تکیه بر نظریه حاکمیت الهی و مشروعیت دوگانه، مشارکت را حقی مشروط و توأم با تکلیف شرعی، اخلاقی و مدنی تبیین می‌کنند که استمرار و کارآمدی حکومت اسلامی به مقبولیت، حضور و حمایت عمومی گره خورده و اعمال آن در چارچوب حفظ نظام، مصلحت و موازین شریعت تنظیم گشته است

مراجع

Al-Hilli, J. f. i. H. (1988). Shara'i' al-Islam fi Masa'il al-Halal wa al-Haram (Vol. 1). Ismailian Publications.

Al-Hurr al-Amili, M. i. H. (1989). Tafsil Wasa'il al-Shi'a ila Tahsil Masa'il al-Shari'a (Vol. 16). Mu'assasat Al al-Bayt li-Ihya' al-Turath.

Al-Khoei, S. A. (1992). Mustanad al-'Urwat al-Wuthqa: Kitab al-Ijtihad wa al-Taqlid (Vol. 3). Lotfi Publications.

Al-Na'ini, M. M. H. (1955). Tanbih al-Ummah wa Tanzih al-Millah. Sherkat-e Sahami-ye Enteshar.

Al-Tusi, M. i. H. (2008). Al-Mabsut fi Fiqh al-Imamiyya (Vol. 2). Al-Maktaba al-Murtazawiyya li-Ihya' al-Athar al-Ja'fariyya.

Alavinejad, S. H. (2003). Right and Duty from the Perspective of the Qur'an. Journal of Quranic Research, 9, 118-135.

Amid Zanjani, A. (2000). Political Jurisprudence: International Obligations and Diplomacy (Vol. 2). Amirkabir Publishing Institute.

Ansari, B. (2015). The Right to Privacy. SAMT.

Ansari Lari, M. M. (1996). Supervision of the Press in Iranian Law. Soroush.

Arasta, M. J. (2019). Analysis of the Foundations of the Islamic Republic of Iran System. Majd Publications.

Arasta, M. J. (2021). A Look at Public Law in Islam. Maks Andisheh.

Arasta, M. J., & Ameri, Z. (2013). Political Supervision of Power in Alawi Thought. Political Science Quarterly, 16(63), 63-80.

Arasta, M. J., & Sheikh al-Molouk, H. (2016). Rational Grounds for the Necessity of Consultation in Islamic Government with an Approach to Imam Khomeini's Conduct. Matin Research Journal, 18(73), 65-88.

Haeri, S. K. (2002). Al-Qada fi al-Fiqh al-Islami. Majma' al-Fikr al-Islami.

Hashemi, S. M. (2005). Constitutional Law of the Islamic Republic of Iran (Vol. 1-2). Mizan.

Kirby, M. (1993). The Australian Use of International Human Rights Norms: A View from the Antipodes. University of New South Wales Law Journal, 16(1), 15-35.

Madani, S. J. (2001). Constitutional Law in the Islamic Republic of Iran (Vol. 2). Paydar.

Mansouri Filestan, M. (2018). A Comparative Study of the Right to Human Dignity and Equality from the Perspective of the Charter on Citizens' Rights and the International Covenant on Civil and Political Rights [Master's thesis in Law, Islamic Azad University, Damavand Branch].

Marefat, M. H. (1999). Velayat-e Faqih. Al-Tamhid Cultural Publishing Institute.

Mohaghegh Damad, S. M. (2006). Rules of Jurisprudence: Civil and Public Law Section. Islamic Sciences Publishing Center.

Mousavi Bojnourdi, S. M. (1996). Qawa'id Fiqhiyyah. Institute for Compilation and Publication of Imam Khomeini's Works - Orouj.

Panjian, A. (2016). Political Rights and Civic Duties in Shi'a Political Jurisprudence [Master's thesis, Baqir al-Ulum University].

Rasekh, M., & Bayat Komitaki, M. (2012). Right and Expediency on the Scale of Justice. Journal of Legal Research(8), 385-426.

Robertson, R. (1994). Measuring State Compliance with the Obligation to Devote the Maximum Available Resources to Releasing Economic, Social and Cultural Rights. Human Rights Quarterly, 16(4), 693-714.

Shabani, G. (2010). Constitutional Law and the Structure of Government in the Islamic Republic of Iran. Ettela'at.

دانلودها

گاه‌شمار انتشار

چاپ شده
ارسال
بازنگری
پذیرش

شماره

نوع مقاله

مقالات

نحوه استناد به مقاله

فدائی دل ز. ., عارف نیا ط., & امیدی ج. . (1406). واکاوی تطبیقی حق مشارکت سیاسی؛ از آموزه های فقه اسلامی تا استانداردهای میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی. پژوهش‌های تطبیقی فقه، حقوق و سیاست, 1-24. https://csjlp.org/index.php/csjlp/article/view/850