تحلیل جرمشناختی اسلامی پدیده فرار مغزها با تأکید بر سقف شیشهای در ساختارهای علمی و مدیریتی
کلمات کلیدی:
فرار مغزها, سقف شیشه ای, جرم شناسی اسلامی, ساختارهای علمی, شایسته سالاریچکیده
پژوهش حاضر با هدف تحلیل مبانی فقهی و حقوقی خروج نخبگان از کشور انجام پذیرفته است. این بررسی مبتنی بر واکاوی موانع پنهان سازمانی در محیط های علمی می باشد. مفهوم سقف شیشه ای بیانگر وجود موانعی است که ارتقای شایستگان را با مشکل مواجه می سازد. توزیع ناعادلانه فرصت ها در نهادهای دانشگاهی ارتباط وثیقی با افزایش تمایل به ترک موطن دارد. جرم شناسی سازمانی رفتارهای انحصارطلبانه مدیران را در زمره تقصیرات اداری طبقه بندی می کند. این گونه رفتارها موجب تضییع حقوق استعدادهای درخشان می شود. اموزه های فقه اسلامی همواره بر اجرای عدالت و رعایت امانت در سپردن مناصب عمومی تاکید دارند. هرگونه رفتار تبعیض امیز در تخصیص منابع علمی با اصول شایسته سالاری در تعارض است. رویکرد اسلامی این پدیده را یک اسیب کلان اجتماعی ارزیابی می کند. تقصیر مدیران در اعمال سلیقه های شخصی زمینه ساز بروز فساد اداری می گردد. فقه جزایی با تکیه بر قواعد شرعی جبران خسارات وارده بر نخبگان را ضروری می داند. بهره گیری از ظرفیت های نظارتی موجود در نظام حقوقی موجب کاهش رفتارهای انحصارطلبانه خواهد شد. شفاف سازی فرایندهای ارزیابی عملکرد اساتید نظارت نخبگانی را محقق می سازد. تدوین قوانین بازدارنده برای مقابله با سقف شیشه ای حافظ سرمایه های فکری کشور است. استقرار مدیریت پاسخگو در دانشگاه ها بستری مناسب برای رشد متخصصان فراهم می اورد. رویکرد پیشگیرانه در این بخش مبتنی بر اصلاح رویه های گزینش و انتصاب مدیران است. حاکمیت افراد متعهد در پست های مدیریتی موجب ارتقای بهره وری سازمانی می گردد. رعایت اخلاق حرفه ای در محیط کار ضامن حفظ کرامت دانشمندان خواهد بود. اجرای این راهبردهای حقوقی بالندگی علمی جامعه را تضمین می کند.
مراجع
Alavi Salekouyeh, R., & Fadaei Keyvan, R. (2019). Examining the relationship between the glass ceiling phenomenon and organizational justice. Science and Engineering Elites, 4(4), 1-13.
Aliabadi, A. (2001). Brain drain in the era of globalization. Strategic Studies Quarterly, 4(14), 595-611.
Alvani, S. M. (2016). Public administration. Ney.
Beine, M., Docquier, F., & Rapoport, H. (2001). Brain drain and economic growth: Theory and evidence. Journal of Development Economics, 64(1), 275-289.
Clemens, M. A. (2011). Economics and emigration: Trillion-dollar bills on the sidewalk? Journal of Economic Perspectives, 25(3), 83-106.
Cotter, D. A., Hermsen, J. M., Ovadia, S., & Vanneman, R. (2001). The glass ceiling effect. Social Forces, 80(2), 655-681. https://doi.org/10.1353/sof.2001.0091
Docquier, F., & Rapoport, H. (2012). Globalization, brain drain, and development. Journal of Economic Literature, 50(3), 681-730. https://doi.org/10.1257/jel.50.3.681
Gholipour, A. (2018). Human resource management. SAMT.
Gorji, A. (2010). Legal articles. University of Tehran Press.
Hosseini, S. M. (2013). Criminal policy. Mizan.
Kheybaryan, S., Alvani, S. M., Azar, A., & Seyed Naghavi, M. A. (2023). Designing a model for recruiting and employing elites in Iran’s administrative system in line with general administrative policies. Strategic and Macro Policies, 11(41), 2-31. https://doi.org/10.30507/jmsp.2022.320533.2351
Khezri, M. (2001). Economic causes and consequences of brain drain. Strategic Studies Quarterly, 4(14), 547-572.
Lali Sarabi, A. (2022). The effect of reduced perceived organizational justice on the glass ceiling hypothesis: The role of career path development. Management of Government Organizations, 10(4), 85-100. https://doi.org/10.30473/ipom.2022.65316.4683
Makarem Shirazi, N. (2007). Al-Qawaid al-Fiqhiyyah, volume 2. Imam Ali ibn Abi Talib School.
Mardiha, S. M. (2002). With the Hilla caravan: Elites between nationalism and globalism. Public Law Research, 4(6), 109-131.
Mirmohammad Sadeghi, H. (2017). Crimes against public security and public order. Mizan.
Mousavi Bojnourdi, S. M. (2013). Jurisprudential rules. Orouj Printing and Publishing Institute.
Mousavi Fard, S. M. R. (2024). Feasibility of Islamic readings of criminology in contrast to scientific criminology. Comparative Law Studies of Islamic Countries, 2(3), 65-87. https://doi.org/10.22034/lcs.2024.2036036.1047
Najafi Abrandabadi, A. H. (2019). Lectures on criminal sciences. Majd.
Rafipour, F. (1997). Development and conflict. Sherkat Sahami Enteshar.
Seyed Mirzaei, S. M. (2004). An examination of the brain drain phenomenon. Culture-Communication Studies(17), 81-98.
Shafi, A., Gheysari, Z., Rezadoopst, Z., Hashemi, L., Lotfollahi, P., & Amiri, F. (2022). Designing a glass ceiling model using grounded theory. Human Resource Studies, 12(43), 131-151.
Shahidi, S. J. (2011). Translation of Nahj al-Balagha. Scientific and Cultural Publications.
Shambayati, H. (2020). General criminal law. Majd.
Stumpf, J. P. (2006). The crimmigration crisis: Immigrants, crime, and sovereign power. American University Law Review, 56(2), 367-419.
Tavakol, M., & Erfanmanesh, I. (2014). Qualitative meta-analysis of scientific articles on brain drain in Iran. Iranian Journal of Social Problems, 5(1), 45-75. https://doi.org/10.22059/ijsp.2014.53754
Validi, M. S. (2009). Crime prevention in Islamic teachings. Crime Prevention Studies, 4(11), 27-44.
دانلودها
گاهشمار انتشار
- ارسال
- بازنگری
- پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2026 Vajiheh Nahvi, Mahmoud Habibitabar, Masoud Mostafapour (Author)

این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.