الگوی سنتی و رویکرد ریسک محور در مسئولیت بین المللی دولت: مطالعه تطبیقی در کاربردهای هوش مصنوعی

نویسندگان

  • فاطمه نادعلی‌زاده دانشجوی دکتری حقوق بین‌الملل عمومی، گروه حقوق، واحد امارات، دانشگاه آزاد اسلامی، دبی، امارات متحده عربی نویسنده https://orcid.org/0009-0002-3402-9269
  • عاطفه امینی‌نیا گروه حقوق بین‌الملل، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران نویسنده https://orcid.org/0009-0009-1223-0704
  • سیده ساناز ذبیحی شهری گروه حقوق، واحد تهران جنوب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران نویسنده https://orcid.org/0009-0009-0577-2070
  • فرانه زرافشان گروه مهندسی کامپیوتر، واحد کرج، دانشگاه آزاد اسلامی، کرج، ایران نویسنده https://orcid.org/0000-0003-0327-5176

کلمات کلیدی:

مسئولیت بین‌المللی دولت, هوش مصنوعی, رویکرد ریسک‌محور, مراقبت لازم, پیشگیری, مدیریت ریسک

چکیده

دولت‌ها امروز در کارهایی مانند کنترل مرز، پیش‌بینی بلایای طبیعی و تصمیم‌گیری اداری از سامانه‌های هوش مصنوعی استفاده می‌کنند. وقتی این سامانه‌ها زیان می‌زنند، این پرسش پیش می‌آید که آیا قواعد سنتی مسئولیت بین‌المللی دولت هنوز کارآمدند یا باید جای خود را به الگوی تازه‌ای بدهند که بر مدیریت ریسک و پیشگیری تکیه دارد. این مقاله این دو الگو را با هم مقایسه می‌کند. الگوی سنتی پس از وقوع زیان وارد عمل می‌شود و می‌پرسد چه رفتاری به دولت منتسب است و آیا تعهدی نقض شده است. رویکرد ریسک‌محور پیش از وقوع زیان وارد عمل می‌شود و می‌پرسد دولت برای شناسایی و کاهش ریسک چه کرده است. روش مقاله توصیفی و تحلیلی و از نوع تطبیقی است و بر طرح مواد ۲۰۰۱ کمیسیون حقوق بین‌الملل، رویه دیوان بین‌المللی دادگستری و دیوان بین‌المللی حقوق دریاها و اسناد فنی مدیریت ریسک تکیه دارد. یافته‌ها نشان می‌دهد که این دو الگو رقیب هم نیستند، بلکه مکمل یکدیگرند. هوش مصنوعی محدودیت‌های الگوی سنتی را آشکار می‌کند، اما قواعد آن را از کار نمی‌اندازد. رویکرد ریسک‌محور هم جای مسئولیت را نمی‌گیرد، بلکه کمک می‌کند معلوم شود دولت چه کارهایی را باید انجام می‌داد. نتیجه آن است که با یک تحول درون نظام مسئولیت روبه‌رو هستیم، نه با گذار به نظامی دیگر.

دانلودها

گاه‌شمار انتشار

چاپ شده

شماره

نوع مقاله

مقالات

نحوه استناد به مقاله

نادعلی‌زاده ف., امینی‌نیا ع., ذبیحی شهری س. س., & زرافشان ف. (2026). الگوی سنتی و رویکرد ریسک محور در مسئولیت بین المللی دولت: مطالعه تطبیقی در کاربردهای هوش مصنوعی. پژوهش‌های تطبیقی فقه، حقوق و سیاست, 8(2). https://csjlp.org/index.php/csjlp/article/view/1010