تحلیل پیامدهای تقنینی و قضایی قانون کاهش مجازات حبس تعزیری مصوب ۱۳۹۹ در پرتو سیاست حبسزدایی در نظام عدالت کیفری ایران
کلمات کلیدی:
حبسزدایی, قانون کاهش مجازات حبس تعزیری, سیاست جنایی تقنینی, رویه قضایی, مجازاتهای جایگزین حبس, عدالت کیفریچکیده
قانون کاهش مجازات حبس تعزیری مصوب ۱۳۹۹ را میتوان یکی از مهمترین تحولات تقنینی نظام عدالت کیفری ایران در راستای سیاست حبسزدایی دانست. این قانون با اصلاح گسترده در میزان و نحوه اعمال مجازاتهای تعزیری، توسعه مجازاتهای جایگزین حبس و محدودسازی موارد حبسمحور، در پی کاهش جمعیت کیفری زندانها و افزایش کارآمدی پاسخهای کیفری بوده است. سیاست حبسزدایی بهعنوان یکی از رویکردهای نوین عدالت کیفری، مبتنی بر این فرض است که حبس نهتنها همواره کارکرد اصلاحی ندارد، بلکه در بسیاری موارد موجب تشدید بزهکاری و تحمیل هزینههای اجتماعی و اقتصادی گسترده میشود. مسئله اصلی پژوهش حاضر، تحلیل پیامدهای تقنینی و قضایی اجرای قانون کاهش مجازات حبس تعزیری در پرتو سیاست حبسزدایی است. بهطور خاص، این پرسش مطرح میشود که آیا اصلاحات پیشبینیشده در این قانون توانستهاند به تحقق اهداف حبسزدایی در سطح تقنین و رویه قضایی منجر شوند یا اینکه چالشها و ابهامهای قانونی، مانع از تحقق کامل این سیاست شدهاند. همچنین آثار این قانون بر اختیارات قضات، وحدت رویه قضایی و تضمین اصل تناسب جرم و مجازات مورد بررسی قرار میگیرد. روش تحقیق در این پژوهش، توصیفی- تحلیلی و مبتنی بر تحلیل اسنادی است. دادهها از طریق مطالعه قوانین، مشروح مذاکرات تقنینی، آرای قضایی، نظریات مشورتی و دیدگاههای دکترین حقوق کیفری گردآوری شده و با استفاده از تحلیل کیفی مورد ارزیابی قرار گرفتهاند. یافتههای تحقیق نشان میدهد که قانون کاهش مجازات حبس تعزیری در سطح تقنینی گامی مثبت در جهت نهادینهسازی سیاست حبسزدایی محسوب میشود، اما در مرحله اجرا با چالشهایی نظیر تفسیرهای متفاوت قضایی، عدم انسجام رویهها و برخی خلأهای تقنینی مواجه است. در پایان، پیشنهاد میشود با تدوین دستورالعملهای قضایی روشن، آموزش تخصصی قضات و اصلاح برخی مقررات مبهم، زمینه تحقق مؤثرتر سیاست حبسزدایی در نظام عدالت کیفری ایران فراهم شود.
مراجع
Ardabili, M. A. (2020). General Criminal Law (2 ed.). Mizan Publishing.
Bagheri, A. (2022). Penal Inflation and the Challenges of Iran’s Criminal Policy After Legislative Reforms. Dadgostar Legal Quarterly, 14(3), 45-78.
Becker, H. S. (1963). Outsiders: Studies in the Sociology of Deviance. Free Press.
Bottoms, A. (1995). The Philosophy and Politics of Punishment and Sentencing. Clarendon Press.
Frase, R. S. (2013). Sentencing Principles and Policies. Oxford University Press.
Gholami, M. R. (2021). A Critique of the Legislative Policy on the Reduction of Ta'zir Imprisonment Sentences in Light of Criminal Law Principles. Journal of Public and Criminal Law Studies, 50(4), 115-145.
Hirschi, T. (1969). Causes of Delinquency. University of California Press.
Jafari, M. H. (2023). Analysis of Judicial Practice in the Implementation of the Law on the Reduction of Ta'zir Imprisonment Sentences. Criminal Law and Criminology Research Journal, 16(2), 85-110.
Khaleghi, A. (2022). Criminal Procedure (Vol. 1). Shahr-e Danesh Publishing.
McNeill, F. (2012). Community Punishments and Criminal Justice Policy. Routledge.
Mir Mohammad Sadeghi, H. (2021). The Law on the Reduction of Ta'zir Imprisonment Sentences: Objectives, Innovations, and Challenges. Quarterly Journal of Criminal Law and Criminology Studies, 12(1), 180-215.
Mousavi, S. R. (2023). Criminological Effects of Reducing the Use of Imprisonment in Iran’s Criminal Justice System. Journal of Criminal Sciences, 15(1), 45-70.
Najafi Abrandabadi, A. H. (2019). Deincarceration Policy and the Requirements of Modern Criminal Justice. Criminal Sciences Quarterly, 10(2), 65-98.
Rostami, H. (2022). Individualization of Punishment and the Role of the Judge in Deincarceration Policy. Criminal Justice Quarterly, 9(1), 210-240.
Rusche, G., & Kirchheimer, O. (2003). Punishment and Social Structure (Revised edition ed.). Transaction Publishers.
von Hirsch, A. (2009). Principled Sentencing: Readings on Theory and Policy. Hart Publishing.
دانلود
چاپ شده
ارسال
بازنگری
پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2025 رحیم فولادی سوادکوهی (نویسنده); ابوالحسن شاکری (نویسنده مسئول); کیومرث کلانتری, آزاده صادقی (نویسنده)

این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.