تحلیل مسئولیت مدنی فضای مجازی در نظام حقوقی ایران
کلمات کلیدی:
مسئولیت مدنی, فضای مجازی, نظام حقوقی ایران, نقض حریم خصوصی, چالشهای حقوقیچکیده
با گسترش فناوری اطلاعات و ارتباطات، فضای مجازی به بستر اصلی تعاملات اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی در جوامع معاصر تبدیل شده است. این تحول به همراه مزایای خود، چالشهای حقوقی جدیدی را بهویژه در زمینه مسئولیت مدنی ناشی از فعالیتهای آنلاین به وجود آورده است. پژوهش حاضر به بررسی ابعاد مختلف این مسئولیت در نظام حقوقی ایران میپردازد و نقاط قوت و ضعف آن را بررسی میکند. در نظام حقوقی ایران، مسئولیت مدنی بر اساس اصول سنتی مانند قاعده تسبیب و اصل شخصی بودن مسئولیت استوار است. این اصول در مواجهه با ویژگیهای خاص فضای مجازی، نظیر ناشناس بودن کاربران و سرعت انتشار اطلاعات، با چالشهایی جدی روبهرو هستند. بهویژه در مواردی مانند نقض حریم خصوصی و انتشار اطلاعات نادرست، فقدان قوانین جامع منجر به تفسیر موسع از قواعد سنتی و نتایج متناقض میشود. این پژوهش همچنین به بررسی تلاشهای انجام شده برای تدوین قوانین مرتبط با فضای مجازی در ایران، از جمله «طرح صیانت از حقوق کاربران»، میپردازد و نشان میدهد که هنوز خلأهای قانونی قابل توجهی وجود دارد. در نهایت، این تحقیق بر ضرورت بازنگری در قوانین ایران و تدوین مقررات خاص برای فضای مجازی تأکید میکند تا نظام حقوقی منسجم و کارآمدی برای حمایت از حقوق افراد در این فضا ایجاد شود. با توجه به نتایج پیشنهاد میشود که با توجه به ویژگیهای خاص فضای مجازی، قوانین مدونی تدوین شود که بهطور خاص به مسئولیت مدنی ناشی از فعالیتهای آنلاین، نقض حریم خصوصی و انتشار اطلاعات نادرست بپردازد. ایجاد برنامههای آموزشی برای کاربران و ارائهدهندگان خدمات آنلاین در زمینه حقوق و مسئولیتهایشان در فضای مجازی میتواند به افزایش آگاهی و توانمندی آنها در حفاظت از حقوق خود و دیگران کمک کند.
مراجع
Afshari, A. (2020). Liability Arising from Breach of Privacy in Social Media. Journal of Media and Communication Law, 2(4), 35-54.
Ahmadi, F., & Nikkhah, R. (2022). The Role of Laws in Protecting Users' Rights in Digital Space. Legal Research, 8(3), 22-36.
Bahrami, A. A. (2017). Civil Liability Arising from Destruction of Data and Information in Cyberspace. Journal of Technology Law, 5(2), 60-82.
Bennett, C. J. (2020). Digital Rights in the Age of Surveillance Capitalism. Journal of Information Technology & Politics.
Calo, R. (2017). Artificial Intelligence Policy: A Primer and Roadmap. University of California, Davis Law Review.
Cohen, J. E. (2020). What Privacy Is For. Harvard Law Review.
Dal Pizzol, R. (2020). Responsabilidade Civil: Funções Punitiva e Preventiva. Revista IBERC, 3(3), 139-148.
DeNardis, L. (2014). The Global War for Internet Governance. Yale University Press.
Gellman, R. (2021). Privacy and Civil Liberties in the Digital Age. American Bar Association.
Gordon, S. (2021). The Law of Digital Media: Understanding Liability in Cyberspace. Routledge.
Jafari, A. (2022). Legal Analysis of Civil Liability Arising from Personal Data Breach in Cyberspace. Ferdowsi University of Mashhad Legal Quarterly, 16(2), 67-82.
Lyon, D. (2018). The Culture of Surveillance: Watching as a Way of Life. New York University Press.
Naderi, S. (2018). Examining Civil Liability Arising from Breach of Privacy in Cyberspace. Journal of Private Law, 12(4), 120-138.
Regan, P. M. (2021). Legislating Privacy: The Role of the State in Protecting Personal Information. Cambridge University Press.
Rezaei, A., Ahmadi, M., & Naderi, F. (2021). Civil Liability in Cyberspace. Journal of Information Technology Law, 5(2), 45-60.
Sadeghi Rad, E. (2023). Civil Liability Arising from Medical Tourism. Medical Law, 16, 574-587.
Shahidi Sadeghi, R. (2023). Civil Liability of Arbitrators in Cyberspace Arbitration. Ahrar Private Law Research Journal, 4(1), 179-197.
Soleimani, N. (2021). Civil Liability in Cyberspace: A Legal Analysis. Legal Research, 15(3), 67-89.
Solove, D. J. (2020). Understanding Privacy. Harvard University Press.
Tabatabaei, S. M., & Shanivar, G. (2014). A Comparative Study of the Law Governing Civil Liability in Iranian and English Law from the Perspective of Conflict of Laws. Comparative Law, 11(2), 25-44.
Taheripour, Z. (2023). Examining Jurisprudential Rules Related to the Creation of Liability in Cyberspace with Emphasis on the Rule of Guiding the Ignorant. Studies in Jurisprudence and Media Law, 5(2), 7-21.
Tahmasbi, A. (2024). Privacy Issues in Cyberspace: Challenges and Solutions. Journal of Human Rights, 6(2), 50-65.
Tajik, S. (2019). A Legal Examination of Cybercrimes and Civil Liability. Journal of Law and Technology, 5(2), 101-120.
Tavakoli, M. (2020). A Legal Examination of Internet Crimes and Civil Liability. Journal of Technology Law, 7(1), 23-44.
Tufekci, Z. (2017). Twitter and Tear Gas: The Power and Fragility of Networked Protest. Yale University Press.
West, S. M. (2020). The Ethics of Artificial Intelligence: A Framework for Responsible AI. Harvard business review.
دانلود
چاپ شده
ارسال
بازنگری
پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2025 فرهاد زارعی نژاد (نویسنده); آرزو ملکشاه (نویسنده مسئول); پوریا رضی (نویسنده)

این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.