تحلیل چالش های افتراقی سازی دادرسی کیفری

نویسندگان

    جاوید ریحانی دانشجوی دکتری، گروه حقوق جزا و جرم شناسی، واحد یاسوج، دانشگاه آزاد اسلامی، یاسوج، ایران
    علی جانی پور * گروه حقوق، واحد یاسوج، دانشگاه آزاد اسلامی، یاسوج، ایران. Ali.janipour.2025@iau.ac.ir
    رحیم اکرامی گروه حقوق، واحد یاسوج، دانشگاه آزاد اسلامی، یاسوج، ایران
https://doi.org/10.61838/csjlp.747

کلمات کلیدی:

افترقی سازی, دادرسی عادلانه, چالش های دادرسی, سیاست کیفری

چکیده

افتراقی‌سازی دادرسی کیفری به‌عنوان یکی از عمیق‌ترین تحولات مفهومی و ساختاری در سیاست جنایی معاصر، ناظر بر گذار آگاهانه از الگوی یکنواخت و صلب دادرسی به سوی نظامی منعطف، هدفمند و مبتنی بر تنوع پاسخ‌های کیفری است. این رویکرد، که با داعیه ارتقای کارآمدی نظام عدالت کیفری و تضمین دادرسی منصفانه شکل گرفته، در عین برخورداری از ظرفیت‌های نظری و عملی قابل‌توجه، با چالش‌هایی بنیادین و چندبعدی مواجه است که مشروعیت هنجاری و اثربخشی نهادی آن را به‌طور هم‌زمان تحت تأثیر قرار می‌دهد. در ساحت نظری، ابهام در مفهوم و حدود افتراقی‌سازی، فقدان معیارهای شفاف، عقلانی و قابل کنترل برای تفکیک دادرسی‌ها، و تعارض بالقوه آن با اصول بنیادینی چون برابری در برابر قانون، قانونی بودن دادرسی، امنیت حقوقی و پیش‌بینی‌پذیری قواعد، بنیان‌های فلسفی و حقوقی این رویکرد را با تردیدهای جدی مواجه می‌سازد. در ساحت عملی، تمرکز و انعطاف گسترده اختیارات نهادهای تعقیبی، اعمال سلیقه‌ای مقررات افتراقی، ضعف نظارت قضایی مؤثر، فقدان وحدت رویه و ناهماهنگی نهادی،و در ساحت فقهی ابهام در چگونگی اعمال آیات،احادیث،و قواعد مربوط به عدالت، اجرای منسجم و عادلانه افتراقی‌سازی را با چالش مواجه می‌کند. مقاله حاضر با بهره‌گیری از روش تحلیلی ـ انتقادی و رویکرد تطبیقی، ضمن واکاوی نظام‌مند مهمترین چالش‌های نظری و عملی وفقهی افتراقی‌سازی دادرسی کیفری در تمامی مراحل فرایند کیفری، بر ضرورت بازاندیشی در مبانی نظری، تدوین معیارهای شفاف و الزام‌آور، تقویت نظارت قضایی و تضمین مؤثر حقوق بنیادین افراد به‌عنوان پیش‌شرط‌های تحقق عدالت کیفری مشروع، منسجم و پایدار تأکید می‌کند.

مراجع

Ardabili, M. A. (2021). General Criminal Law (Vol. 1). Mizan.

Ashouri, M. (2019). Criminal Procedure (Vol. 1). SAMT.

Ashworth, A. (2006). Principles of Criminal Law (5th ed.). Oxford University Press.

Ayat, A. (2019). Justifying differentiated proceedings for economic crimes: Threat of crime or danger of the offender? Criminal Law Research, 8(28), 239.

Beigizadeh, B., Moazenzadegan, H. A., & Koushki, G. (2019). Applying differentiated criminal procedure to legal persons at the preliminary investigation stage. Criminal Law Research, 8(29), 43-68.

Bernburg, J. G., & Krohn, M. D. (2003). Labeling, life chances, and adult crime. Criminology, 41(4), 1287-1318.

Cape, E., & Smith, T. (2017). Judicial Oversight of Police Detention and Investigation in Europe. Hart Publishing.

Delmas-Marty, M. (1986). Les grands systèmes de politique criminelle. Presses Universitaires de France.

Delmas-Marty, M. (1992). Procédures pénales d'Europe. Presses Universitaires de France.

Duff, R. A., Farmer, L., Marshall, S. E., & Tadros, V. (2010). The Trial on Trial: Towards a Normative Theory of the Criminal Trial. Hart Publishing.

Goffman, E. (1963). Stigma: Notes on the Management of Spoiled Identity. Prentice-Hall.

Gross, O. (2003). Chaos and rules: Should responses to violent crises always be constitutional? The Yale Law Journal.

Habibi, B. (2018). The concept of the principle of access to justice, its features and manifestations. Legal Studies, 10(1), 61-90.

Hurr al-Amili, M. i. H. (1988). Wasa'il al-Shi'a ila Tahsil Masa'il al-Shari'a.

Khomeini, S. R. (2000). Tahrir al-Wasilah (Vol. 2). Institute for Compilation and Publication of Imam Khomeini's Works.

Lazerges, C. (2008). Differentiated criminal justice and human rights. Revue de Science Criminelle et de Droit Pénal Comparé(1), 1-15.

Mirkamali, S. A., & Hosseini, E. (2016). Differentiated proceedings for children in the Criminal Procedure Code of 2013.

Mohseni, H. (2017). The principle of access to justice and the government's right to litigation. Private Law Studies, 47(3), 531-550.

Nourian, A., & Salimi, E. (2017). Reasonable time in the criminal pre-trial stage: From mechanisms of application to guarantees for violation. Parliament and Strategy(92), 229-254.

Paknit, M. (2017). Differentiation of Criminal Proceedings (1st ed.). Mizan Legal Foundation.

Roberts, J. V., & Hough, M. (2013). Sentencing and Punishment: The Quest for Justice. Oxford University Press.

Rusman, G. (2022). Incentive forms of court proceedings as an element of the transformation of the criminal process.

Saduq, M. i. A. i. B. (1992). Man La Yahduruhu al-Faqih (Vol. 4). Islamic Publications Office.

Yavari, A. (2004). The right to a fair trial and modern procedure. Constitutional Law(2), 253-290.

Ziaei Chahgahi, S. Y., Jamshidi, A., & Ashouri, M. (2022). Differentiation of criminal proceedings for crimes committed by legal persons: Foundations, necessity, and criteria. Judiciary Law Journal, 86(119), 295-326.

دانلود

چاپ شده

۱۴۰۶/۰۶/۰۱

ارسال

۱۴۰۴/۱۲/۲۴

بازنگری

۱۴۰۵/۰۴/۰۲

پذیرش

۱۴۰۵/۰۴/۰۹

شماره

نوع مقاله

مقالات

ارجاع به مقاله

ریحانی ج. .، جانی پور ع.، و اکرامی . ر. . (1406). تحلیل چالش های افتراقی سازی دادرسی کیفری. پژوهش‌های تطبیقی فقه، حقوق و سیاست، 1-24. https://doi.org/10.61838/csjlp.747

مقالات مشابه

1-10 از 354

همچنین برای این مقاله می‌توانید شروع جستجوی پیشرفته مقالات مشابه.