گذار از نظارت سنتی به حکمرانی شبکهای در شرکتهای تجاری: بازاندیشی در الگوی نظارت شرکتی در حقوق ایران با بهرهگیری از تجربه انگلستان
کلمات کلیدی:
حکمرانی شبکهای, نظارت شرکتی, حاکمیت شرکتی, حقوق شرکتهای تجاری, ایران, انگلستانچکیده
تحولات گسترده اقتصادی و پیچیدهتر شدن ساختار شرکتهای تجاری، کارآمدی الگوهای سنتی نظارت شرکتی را با چالشهای جدی مواجه ساخته است. در نظامهای حقوقی نوین، نظارت بر شرکتها دیگر صرفاً از طریق قانون، مجامع عمومی و بازرسان قانونی اعمال نمیشود، بلکه شبکهای از بازیگران رسمی و غیررسمی در فرآیند نظارت مشارکت دارند. پژوهش حاضر با هدف بازاندیشی در الگوی نظارت شرکتی در حقوق ایران، گذار از نظارت سنتی به حکمرانی شبکهای را با بهرهگیری از تجربه حقوق انگلستان بررسی میکند. پرسش اصلی پژوهش آن است که آیا نظام حقوقی ایران ظرفیت گذار از الگوی سلسلهمراتبی نظارت به حکمرانی شبکهای را دارد و تجربه انگلستان چه آموزههایی برای بازطراحی نظام نظارت شرکتی ایران ارائه میکند؟ پژوهش با استفاده از روش توصیفی ـ تحلیلی و رویکرد تطبیقی انجام شده است. یافتههای پژوهش نشان میدهد که ساختار نظارت شرکتی در ایران همچنان عمدتاً قانونمحور، متمرکز و متکی بر ضمانت اجراهای رسمی است؛ در حالی که تجربه انگلستان حاکی از شکلگیری شبکهای چندلایه از بازیگران نظارتی شامل قانونگذار، نهادهای تنظیمگر، بازار سرمایه، سرمایهگذاران نهادی، حسابرسان مستقل، دادگاهها و سازوکارهای افشای اطلاعات است. نتایج پژوهش بیانگر آن است که ضعف نظام نظارت شرکتی در ایران بیش از آنکه ناشی از کمبود قواعد حقوقی باشد، ریشه در فقدان هماهنگی نهادی، محدودیت نقش سهامداران، ضعف کنشگری سهامداری و نبود معماری شبکهای نظارت دارد. بر این اساس، مقاله الگوی حکمرانی شبکهای پنجلایه را به عنوان چارچوبی برای بازطراحی نظام نظارت شرکتی در ایران پیشنهاد میکند.
مراجع
Armour, J., Hansmann, H., & Kraakman, R. (2009). Agency Problems and Legal Strategies. In R. Kraakman, J. Armour, P. Davies, L. Enriques, H. Hansmann, G. Hertig, K. Hopt, H. Kanda, & E. Rock (Eds.), The Anatomy of Corporate Law: A Comparative and Functional Approach (2nd ed.). Oxford University Press.
Cadbury, C. (1992). Report of the Committee on the Financial Aspects of Corporate Governance.
Davies, P. L., & Worthington, S. (2024). Gower: Principles of Modern Company Law (12th ed.). Sweet & Maxwell.
Eskini, R. (2023). Commercial Law: Commercial Companies. SAMT Publications.
Fama, E. F. (1980). Agency Problems and the Theory of the Firm. Journal of Political Economy, 88(2), 288-307.
Financial Conduct, A. (2024). Disclosure Guidance and Transparency Rules Sourcebook.
Financial Reporting, C. (2020). The UK Stewardship Code 2020.
Financial Reporting, C. (2024). The UK Corporate Governance Code 2024.
Gillan, S. L., & Starks, L. T. (2007). The Evolution of Shareholder Activism in the United States. Journal of Applied Corporate Finance, 19(1), 55-73.
Hassas Yeganeh, Y. (2018). Corporate Governance and Its Role in Corporate Transparency and Accountability. Accounting and Auditing Studies.
Hassas Yeganeh, Y., & Baghoumian, R. (2006). Corporate Governance in Iran. Official Accountant.
Keay, A. (2022). Directors' Duties (4th ed.). Jordan Publishing.
Mallin, C. A. (2024). Corporate Governance (8th ed.). Oxford University Press.
Namazi, M., & Kermani, E. (2008). The Effect of Ownership Structure on the Performance of Companies Listed on the Tehran Stock Exchange. Accounting and Auditing Review.
Pasban, M. (2022). Law of Commercial Companies. Enteshar Joint Stock Company.
Rhodes, R. A. W. (1997). Understanding Governance: Policy Networks, Governance, Reflexivity and Accountability. Open University Press.
Saghafi, A., & Salimi, S. (2012). Investigating the Relationship between Corporate Governance Mechanisms and Financial Reporting Quality. Financial Accounting Research.
Sealy, L., & Worthington, S. (2022). Sealy & Worthington's Cases and Materials in Company Law (12th ed.). Oxford University Press.
Tricker, B. (2019). Corporate Governance: Principles, Policies, and Practices (4th ed.). Oxford University Press.
دانلود
چاپ شده
ارسال
بازنگری
پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2025 Ehsan Saboor (Author); Behnam Ensafi Azar (Corresponding author); Zohreh Farrokhi (Author)

این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.