مطالعه تطبیقی مسئولیت کیفری اشخاص مسلوبالاختیار در حقوق ایران و انگلستان
کلمات کلیدی:
مسئولیت کیفری, مسلوب الاختیار, اراده, اشخاص حقیقی و حقوقیچکیده
مسئولیت کیفری در نظامهای حقوقی معاصر بر پایه تحقق رفتار ارادی و قابل انتساب استوار است. هرگاه اراده مرتکب بهسبب عوامل درونی یا بیرونی مختل یا سلب شود، مبنای سرزنش کیفری نیز تضعیف میگردد. اشخاص مسلوبالاختیار، اعم از مجنون، صغیر غیرممیز، شخص مکره، فرد تحت تأثیر شدید مواد مخدر یا مشروبات الکلی و نیز شخصی که در اثر مصرف دارو یا بیماری روانی کنترل رفتار خود را از دست داده است، از مهمترین چالشهای مسئولیت کیفری محسوب میشوند. این پژوهش با رویکرد تطبیقی، مسئولیت کیفری اشخاص مسلوبالاختیار را در حقوق ایران و انگلستان بررسی میکند و نشان میدهد که اگرچه هر دو نظام بر ارادی بودن رفتار بهعنوان پایه مسئولیت کیفری توافق دارند اما در شناسایی مصادیق، نحوه اثبات، آثار حقوقی و تفکیک میان معافیت کامل و کاهش مسئولیت، تفاوتهای مهمی دارند. در حقوق ایران، قانون مجازات اسلامی ۱۳۹۲ بهویژه مواد ۱۴۹ و ۱۵۴، محور اصلی تحلیل هستند؛ در حالی که در حقوق انگلستان، مقررات مربوط به جنون، رفتار غیرارادی، مستی و مسئولیت کاهشیافته نقش اساسی دارند. یافتهها حاکی از آن است که حقوق انگلستان در مقایسه با حقوق ایران، طبقهبندی دقیقتر و رویه قضایی گستردهتری در خصوص اختلال اراده دارد، در حالی که حقوق ایران با وجود تصریح قانونی، هنوز با ابهامهای نظری و عملی در تعیین قلمرو مسلوبالاختیاری مواجه است.
مراجع
Aghaeinia, H. (2010). Special Criminal Law: Crimes against Persons and Homicide (5th ed.). Mizan.
Ardabili, M. A. (2016). General Criminal Law (6th ed., Vol. 2). Mizan.
Ashworth, A., & Horder, J. (2013). Principles of Criminal Law (7th ed.). Oxford University Press.
Clarkson, C., & Mir Mohammad Sadeghi, H. (2016). Analysis of the Foundations of General Criminal Law (2nd ed.). Jangal.
Ghiyasi, J. a.-D., & Sarikhani, A. (2016). Comparative Study of General Criminal Law (1st ed.). Research Institute of Hawzah and University.
Goldouzian, I. (2005). Annotated Islamic Penal Code (5th ed.). Majd Scientific and Cultural Association.
Hosseini, S. M., Saryani, R., & Mahdavipour, H. (2022). Impairment of will as a partial defense in international criminal law and its receptivity from common law. Criminal law and Criminology Studies, 52(1), 49-68.
Jafari, M. (2016). A reflection on the nature and scope of will in the realization of criminal liability. Criminal Law Research, 4(15), 121-142.
Mackay, R. D. (2012). Intoxication and criminal liability in criminal law scholarship.
Morse, S. J. (2018). Mental disorder and criminal justice. In Reforming Criminal Justice. University of Pennsylvania Carey Law School.
Mousavi Mojab, S. D. (2024). Will and its effect on criminal responsibility: With an approach to the legal systems of Islamic countries. Teachings of Criminal Law in Islamic Countries, 1(1), 64-82.
Nekouei, M. (2018). Exclusion of Liability Clause (4th ed.). Mizan.
Simester, A. P. (2019). Simester and Sullivan's Criminal Law: Theory and Doctrine (7th ed.). Hart Publishing.
Smith, J. C., & Hogan, B. (2021). Criminal Law (15th ed.). Oxford University Press.
Williams, G. (1983). Textbook of Criminal Law (2nd ed.). Stevens.
Yousefi, M., Kazemi, S. S., & Fallahi, A. (2022). Will and its effect on criminal liability with a comparative approach to other elements of crime. Comparative Criminal Jurisprudence Quarterly, 2(5), 271-284.
Zeraat, A. (2010). The Islamic Penal Code in the Current Legal Order (4th ed.). Qoqnoos.
دانلود
چاپ شده
ارسال
بازنگری
پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2025 Alireza khakpour (Author); Afshar Khosravizad (Corresponding author); Seyyed Mahdi Jalali (Author)
این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.
