مصادیق حسن معاشرت زوجین از نگاه فقهای امامیه و حقوق موضوعه ایران

نویسندگان

  • اعظم طالب گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، واحد سمنان، دانشگاه آزاد اسلامی، سمنان، ایران نویسنده https://orcid.org/0000-0002-9416-4692
  • مجتبي غفاري گروه حقوق، واحد مهدی شهر، دانشگاه آزاد اسلامی، سمنان، ایران نویسنده مسئول https://orcid.org/0000-0002-9291-3784

کلمات کلیدی:

حسن معاشرت, زوجین, فقه امامیه, فقهای معاصر, حقوق موضوعه, قانون مدنی, خانواده

چکیده

حسن معاشرت زوجین از بنیادی‌ترین مفاهیم در نظام حقوقی و فقهی خانواده به شمار می‌رود و نقش تعیین‌کننده‌ای در استحکام یا تزلزل روابط زناشویی دارد. این مفهوم ، تنها به پرهیز از خشونت یا آزار محدود نمی‌شود ، بلکه ابعاد رفتاری ، گفتاری ، عاطفی و اقتصادی را نیز دربرمی‌گیرد. فقه امامیه ، به‌ویژه در آرای فقهای معاصر ، حسن معاشرت را تکلیفی اخلاقی و شرعی دانسته و بر رفتار کریمانه ، احترام متقابل ، مدارا ، وفاداری و رعایت حقوق انسانی همسر تأکید می‌کند. در مقابل ، حقوق موضوعه ایران ، با پذیرش اصل حسن معاشرت در ماده ۱۱۰۳ قانون مدنی ، بیشتر به جنبه الزام‌آور و قضایی آن توجه کرده ، اما در تعیین مصادیق عملی و ضمانت اجرای روشن برای آن با ابهام مواجه است. این نوشتار با رویکرد توصیفی- تحلیلی و با تکیه بر منابع فقهی ، حقوقی و دیدگاه‌های معاصر ، به تبیین مفهوم حسن معاشرت و مصادیق آن پرداخته و نشان می‌دهد که تلفیق نگاه فقهی و حقوقی می‌تواند زمینه‌ساز ارتقای کارآمدی نظام خانواده و تحکیم روابط زوجین باشد. در پایان ، ضمن نقد کاستی‌های تقنینی و اجرایی ، پیشنهادهایی برای شفاف‌سازی مصادیق ، تقویت آموزش پیش از ازدواج و بازنگری تقنینی ارائه شده است.

مراجع

al-Qurtubi, M. (1989). Al-Jami' li-Ahkam al-Qur'an. Naser Khosrow Publications.

al-Zuhayli, W. (1991). Al-Tafsir al-Munir fi al-Aqidah wa al-Shari'ah wa al-Manhaj. Dar al-Fikr.

Alavi, S. R., & Shafiei, S. H. (2020). A comparative examination of spouses' common rights in the Qur'an from the perspective of contemporary exegetes. Jame'eh Qur'anic Studies, 18(136), 59-88.

Ansari, M. (2006). Al-Makasib (Vol. 3). Dar Ihya al-Turath al-Arabi.

Azimzadeh Ardabili, F. (2008). Foundations of good companionship in the family legal system from the perspective of the Holy Qur'an. Quarterly Journal of Family Jurisprudence and Law, 13(48), 5-27.

Dehkhoda, A. A. (1998). Dehkhoda Dictionary. University of Tehran Press.

Ghasemzadeh, M. (2023). Legal analysis of spouses' mutual obligations in Iranian law. Quarterly Journal of Family Law Studies, 7(2), 89-105.

Hosseininejad, A. (2019). A jurisprudential and legal examination of good companionship in marital relations. Journal of Islamic Jurisprudence and Law Research, 16(4), 45-67.

Jafari Langroudi, M. J. (2025). Legal Terminology (40th ed.). Ganj-e Danesh.

Khomeini, R. (1987). Tahrir al-Wasilah (Vol. 2). Dar al-Ilm.

Moezzi, M. H. (2017). Family Jurisprudence in the Thought of Contemporary Jurists. Bustan-e Ketab.

Moin, M. (2007). Moin Dictionary (2nd ed., Vol. 4). Zarrin; Negarestan-e Ketab.

Mousavi Tabrizi, A. (2022). A Study of Family Law with Emphasis on Imami Jurisprudence. Institute for Humanities and Cultural Studies Publications.

Mozaffari, K., & Hosseini, Z. (2021). Husband's nushuz and its consequences in the Iranian legal system. Judiciary Law, 85(115), 241-264.

Nemati, M., Heidari, M. A., & Raei Dehghi, M. (2023). Examination and analysis of the conflict between the rule requiring good companionship and jurisprudential-legal obligations in marital relations. Islamic Journal of Women and Family, 11(30), 35-56.

Nobahar, R., & Hosseini, S. O. (2015). The rule requiring good companionship in marital relations. Family Research, 1(41), 53-72.

Rafsanjani Moghadam, M., & Mohammadian, A. (2015). A study of Article 1103 of the Civil Code: The duty of spouses to maintain good companionship with one another. Women's strategic studies, 18(70), 7-46.

Rahimi, A. (2023). Examination of good companionship between spouses in Islamic jurisprudence and Iranian law First National Conference on Modern Private Law with Emphasis on Strengthening the Family,

Rashid Rida, M. (1990). Tafsir al-Manar. Al-Hay'ah al-Misriyyah al-Ammah lil-Kitab.

Sabzevari, S. A. a.-A. l. (1992). Muhadhdhab al-Ahkam fi Bayan al-Halal wa al-Haram. Al-Manar Institute.

Safdarzadeh, S. F., Shariati, E., Roshan, M., & Atlabi, S. (2022). A jurisprudential-legal re-examination of the wife's right to sexual enjoyment with emphasis on the necessity of considering spouses' temperaments. Islamic Journal of Women and Family, 10(26), 33-59.

Shahbazi, A. (2021). Family Law in the Iranian Legal System. SAMT.

Sharifi, F., Jafari, A., & Hosseini, S. A. (2022). An analysis of the right to good companionship in marital relations with emphasis on natural rights. Islamic Journal of Women and Family, 10(27).

Shobeiri Zanjani, S. M. (1998). Kitab al-Nikah. Ray Pardaz Research Institute.

Tabatabaei, M. H. (1970). Al-Mizan fi Tafsir al-Qur'an. Mu'assasat al-A'lami lil-Matbu'at.

دانلود

گاه‌شمار انتشار

چاپ شده
ارسال
بازنگری
پذیرش

شماره

نوع مقاله

مقالات

ارجاع به مقاله

طالب ا. .، و غفاري م. (1406). مصادیق حسن معاشرت زوجین از نگاه فقهای امامیه و حقوق موضوعه ایران. پژوهش‌های تطبیقی فقه، حقوق و سیاست، 1-16. https://csjlp.org/index.php/csjlp/article/view/837

مقالات مشابه

51-60 از 409

همچنین برای این مقاله می‌توانید شروع جستجوی پیشرفته مقالات مشابه.