بررسی تطبیقی محدودیتهای اصل آزادی اراده در قراردادها در حقوق سوئیس و حقوق مدنی ایران
کلمات کلیدی:
آزادی اراده, آزادی قراردادی, حاکمیت اراده, نظم عمومی, اخلاق حسنه, حقوق شخصیت, حقوق ایران, حقوق سوئیسچکیده
اصل آزادی اراده و آزادی قراردادی از مبانی اساسی حقوق خصوصی است و به اشخاص امکان میدهد در حدود قانون، درباره انعقاد قرارداد، انتخاب طرف قرارداد، تعیین نوع و مفاد آن و تنظیم آثار حقوقی توافق تصمیمگیری کنند. با این حال، تحولات اقتصادی و اجتماعی، گسترش قراردادهای استاندارد و الحاقی، افزایش عدم تقارن اطلاعاتی و نابرابری قدرت چانهزنی نشان داده است که رضایت صوری همواره بیانگر آزادی واقعی طرفین نیست و به همین دلیل، نظامهای حقوقی برای جلوگیری از سوءاستفاده از آزادی قراردادی محدودیتهایی را بر حاکمیت اراده اعمال میکنند. پژوهش حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی و رویکرد تطبیقی، محدودیتهای اصل آزادی اراده در حقوق مدنی ایران و حقوق سوئیس را بررسی میکند. یافتهها نشان میدهد که در هر دو نظام، قوانین آمره، نظم عمومی و اخلاق حسنه از مهمترین محدودیتهای عمومی آزادی قراردادی به شمار میروند. با این حال، در حقوق سوئیس، حقوق شخصیت، حسن نیت، حمایت از طرف ضعیف و کنترل عدم تعادل قراردادی جایگاه منسجمتر و گستردهتری در محدود کردن آزادی اراده دارند. در حقوق ایران نیز ظرفیتهای مهمی در ماده ۱۰، مواد ۹۶۰ و ۹۷۵ قانون مدنی، قواعد مربوط به عیوب اراده، مسئولیت مدنی و برخی مقررات حمایت از مصرفکننده وجود دارد، اما این ظرفیتها هنوز در قالب نظریهای هماهنگ و منسجم توسعه نیافتهاند. همچنین، تفاوت مهم دو نظام بیش از آنکه صرفاً در وجود یا فقدان قواعد محدودکننده باشد، در نحوه تفسیر و اعمال آنها، بهویژه در رویه قضایی، مشاهده میشود. بر این اساس، توسعه حقوق قراردادهای ایران مستلزم تقویت رویکردی است که ضمن حفظ اصل آزادی قراردادی و امنیت معاملات، از آزادی واقعی، حقوق شخصیت، شفافیت قراردادی، حسن نیت و عدالت حداقلی در روابط نابرابر حمایت کند.
مراجع
Adel, M., & Shamsollahi, M. (2018). Unfair Terms in Consumer Contracts. Private Law Research Quarterly, 7(25).
Ahangaran, M. R. (2019). A Jurisprudential-Legal Reappraisal of the Principle of Freedom of Contract with an Approach to the Sovereignty of Religion. University of Tehran Press.
Ansari, M. (2011). The Theory of Efficient Breach of Contract from the Perspective of Law and Economics. Law Quarterly, 41.
Ansari, M. (2014). Economic Analysis of Contract Law. Javidaneh.
Bryde, B.-O. (2013). Fundamental Rights as Guidelines and Inspiration: German Constitutionalism in International Perspective. Wisconsin international law Journal, 25(2).
Hart, H. L. A. (2017). The Concept of Law (6th ed.). Ney Publishing.
Hayden, P. (2013). The Philosophy of Human Rights (Vol. 1).
Hertig Randall, M. (2016). The Swiss Federal Bill of Rights in the Context of International Human Rights Protection: Added Value and Shortcomings. Revue interdisciplinaire d'études juridiques, 77(2).
Jafari Langroudi, M. J. (2008). The Effect of Will in Civil Law. Ganj-e Danesh.
Katouzian, N., Shaarian, E., & Torabi, E. (2014). Law of Obligations: A Comparative Study of the French Reform Draft on Obligations with Iranian Law and International Instruments. Shahr-e Danesh Legal Research Institute.
Kiener, R. (2014). Der Einfluss der EMRK auf die BV 1999. In 40 Jahre Beitritt der Schweiz zur EMRK.
Lotfi, H. (2018). Economic Efficiency and Government Intervention in Contracts. Judicial Legal Perspectives Quarterly(81).
Malaurie, P. (2009). Legal Thought. Agah.
Mazloum Rahni, A., Arafania, B., & Dizaji, A. (2022). Barriers to the Principle of Autonomy of Will and the Place of Good Morals in Banking Contracts. Journal of Ethical Research, 12(48).
Safaei, S. H., & Shomali, N. (2017). Countering the Unfairness of Contractual Terms from the Perspective of Restrictions on Freedom of Will in Jurisprudence and Positive Law. Quarterly Journal of Jurisprudence and Foundations of Islamic Law, 10(3).
Saljoughi, M. (2007). Essentials of Private International Law (5th ed.). Mizan.
Shahidi, M. (2007). Effects of Contracts and Obligations. Majd.
Taghizadeh, E., & Ahmadi, A. (2015). The Status of Unfair Terms in Iranian Law with Reference to Article 46 of the Electronic Commerce Act. Private Law Research Quarterly, 3(10).
دانلودها
گاهشمار انتشار
- ارسال
- بازنگری
- پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 1402 علیرضا مظلوم رهنی (نویسنده); نادر رضایی (نویسنده مسئول)

این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.