ظرفیت‌سازی رویه‌ای دیوان کیفری بین‌المللی در توسعه هنجارهای نسل اول حقوق بشر

نویسندگان

  • لیلا بابائی گروه حقوق بین ‌الملل، واحد نجف آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف آباد، ایران نویسنده https://orcid.org/0009-0008-6063-5186
  • مسعود راعی دهقی گروه حقوق، واحد نجف آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف آباد، ایران نویسنده مسئول https://orcid.org/0009-0009-4148-7584
  • مهدی کردبچه حسین آباد گروه حقوق، واحد ورامین-پیشوا، دانشگاه آزاد اسلامی، ورامین، ایران نویسنده https://orcid.org/0009-0001-2620-7128

کلمات کلیدی:

دیوان کیفری بین‌المللی؛ حقوق بشر؛ هنجارهای نسل اول؛ رویه قضایی؛ اساسنامه رم؛ حقوق کیفری بین‌المللی

چکیده

دیوان کیفری بین‌المللی، به‌عنوان یکی از مهم‌ترین نهادهای قضایی دائمی در نظام حقوق بین‌الملل، نقشی فراتر از تعقیب و مجازات مرتکبان شدیدترین جنایات بین‌المللی ایفا می‌کند و از طریق رویه قضایی خود می‌تواند در تفسیر، تثبیت و توسعه هنجارهای بنیادین حقوق بشر مؤثر باشد. هدف این پژوهش، تبیین ظرفیت‌سازی رویه‌ای دیوان کیفری بین‌المللی در توسعه هنجارهای نسل اول حقوق بشر و بررسی سازوکارهای حقوقی و تفسیری این فرآیند است. پژوهش حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی و با تمرکز بر ساختار اساسنامه رم، اصول تفسیری، حقوق قربانیان و متهمان و عناصر جرایم بین‌المللی انجام شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که دیوان، اگرچه صلاحیت مستقلی برای قانون‌گذاری در حوزه حقوق بشر ندارد، از طریق تفسیر مقررات اساسنامه رم در پرتو حقوق بشر شناخته‌شده بین‌المللی، تبیین عناصر جنایات بین‌المللی و ایجاد معیارهای قضایی برای حمایت از حقوق بنیادین، در تقویت هنجارهای نسل اول نقش قابل توجهی ایفا می‌کند. این ظرفیت به‌ویژه در حوزه حق حیات، منع شکنجه، منع بردگی و بردگی جنسی، آزادی و امنیت شخصی، کرامت انسانی، اصل برابری، منع تبعیض و تضمین‌های دادرسی عادلانه آشکار است. همچنین، جایگاه قربانیان در فرآیند رسیدگی و تضمین حقوق دفاعی متهمان نشان می‌دهد که رویکرد دیوان در بسیاری از موارد با الزامات حقوق بشری پیوند ساختاری دارد. با این حال، اصل قانونی بودن جرایم و مجازات‌ها، محدودیت صلاحیت موضوعی دیوان، اصل تکمیلی بودن، وابستگی به همکاری دولت‌ها و ضرورت جلوگیری از قانون‌گذاری قضایی، دامنه این ظرفیت را محدود می‌کنند. در نتیجه، نقش دیوان در توسعه هنجارهای نسل اول حقوق بشر را باید بیش از آنکه ایجاد هنجارهای جدید دانست، نوعی توسعه تفسیری، تثبیت قضایی و عملیاتی‌سازی هنجارهای موجود تلقی کرد.

مراجع

Abbasi Ashlaghi, M., & Norouzi Firouz, R. (2018). The Role of Media in Developing Human Rights Norms in the Age of Globalization. News Sciences Quarterly(27), 49-66.

Ansari, E. (2020). The Right to Change Religion: Human Rights Norms from an Islamic Perspective. Human Rights, 15(1), 180-201.

Bantekas, I. (2021). The Emerging UN Business and Human Rights Treaty and Its Codification of International Norms. George Mason International Law Journal, 12, 1.

Ghamami, S. M. M. (2018). A Model for Reviving Public Rights through Transformation in the System of Norms and Judicial Structures.

Kirby, M. (1993). The Australian Use of International Human Rights Norms: A View from the Antipodes. University of New South Wales Law Journal, 16(1), 15-35.

Lazutin, L. (2021). Application of International Norms on Human Rights as a Complex General Legal Problem. Gosudarstvo I Pravo(10), 154. https://doi.org/10.31857/s102694520014357-3

Meron, T. (1989). Human Rights and Humanitarian Norms as Customary Law. Clarendon Press.

Park, J. (2022). A Review of the Constitutional Court's Use of International Human Rights Norms. Korean Constitutional Law Association, 28(3), 97-143. https://doi.org/10.35901/kjcl.2022.28.3.97

Purwanto, A., & Hassan, M. (2025). The Challenges of Implementing International Human Rights Norms in Domestic Legal Systems of Developing Countries. Justicia Insight, 2(1), 22-27.

Raei Dehghi, H., & Maghami, A. (2022). The Impact of Human Rights on the Evolution of the Nature, Structure, and Norms of International Law. Legal Researches Journal, 21(52), 95-120.

Risse, T., & Sikkink, K. (1999). The Socialization of International Human Rights Norms into Domestic Practices: Introduction. In The Power of Human Rights: International Norms and Domestic Change. Cambridge University Press.

Vásquez, M. (2025). Ai-Driven Border Control Systems and International Migration: Discrimination and Human Rights Challenges Under Jus Cogens Norms. 202-215. https://doi.org/10.55843/isl2025symp202v

Wisborg, P. (2013). Human Rights against Land Grabbing? A Reflection on Norms, Policies, and Power. Journal of Agricultural and Environmental Ethics, 26(6), 1199-1222. https://doi.org/10.1007/s10806-013-9449-8

دانلودها

گاه‌شمار انتشار

چاپ شده
ارسال
بازنگری
پذیرش

شماره

نوع مقاله

مقالات

نحوه استناد به مقاله

بابائی ل. ., راعی دهقی م., & کردبچه حسین آباد م. . (1406). ظرفیت‌سازی رویه‌ای دیوان کیفری بین‌المللی در توسعه هنجارهای نسل اول حقوق بشر. پژوهش‌های تطبیقی فقه، حقوق و سیاست, 1-22. https://csjlp.org/index.php/csjlp/article/view/858