سیاست جنایی پیشگیرانه و چالشهای انتساب مسئولیت کیفری در تولید و انتشار دیپفیک جنسی
کلمات کلیدی:
سیاست جنایی پیشگیرانه, جعل عمیق (دیپفیک), مسئولیت کیفری, هوش مصنوعی مولد, رسانههای ترکیبی, تنظیمگری مشارکتی, پیشگیری وضعیچکیده
ظهور فناوریهای نوپدید، به ویژه هوش مصنوعی مولد و پدیده «جعل عمیق» چالشهای بنیادین و بیسابقهای را برای نظامهای عدالت کیفری ایجاد کرده است. در این میان، تولید و انتشار محتوای مستهجن جعلی با هدف هتک حیثیت، حریم خصوصی، کرامت انسانی و امنیت روانی شهروندان را در مقیاسی گسترده هدف قرار داده است. در مواجهه با این پدیده، معماری سنتی حقوق کیفری و قوانین موجود (از جمله قانون جرایم رایانهای مصوب ۱۳۸۸) به دلیل تمرکز بر رویکردهای پسینی و فقدان جرمانگاری افتراقی، دچار ناکارآمدی ساختاری شدهاند. پژوهش حاضر با هدف تبیین خلأهای تقنینی و ارائه یک الگوی مطلوب مقابلهای، با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی و بهرهگیری از منابع کتابخانهای به بررسی این موضوع پرداخته است. یافتههای این تحقیق حاکی از آن است که در فضای شبکهای و غیرمتمرکز سایبر، تمرکز انحصاری نظام قضایی بر مجازات کاربر نهایی (تولیدکننده یا منتشرکننده) به دلیل گستردگی آماج جرم، با منطق اقتصاد کیفری در تضاد است. غلبه بر این بحران نیازمند تغییر پارادایم از «سیاست جنایی سرکوبگر» به یک «الگوی تنظیمگری مشارکتی و پیشگیرانه» است. در این راستا، توزیع عادلانه و هدفمند مسئولیت کیفری در سه لایه کاربران، سکوهای انتشار (پلتفرمها) و توسعهدهندگان فناوری ضرورت دارد. لغو رویکرد منفعلانه و مبتنی بر اخطار، و تحمیل «مسئولیت تشدیدیافته شرکتی» بر سکوهای میزبان جهت پالایش پیشدستانه و الگوریتمیک محتوا، در کنار اعمال رژیم «مسئولیت ناشی از طراحی محصولات پرخطر دیجیتال» برای توسعهدهندگان (الزام به تعبیه نشانهگذاری پنهان و سپرهای امنیتی)، از مهمترین راهبردهای پیشگیری وضعی-فنی به شمار میروند. در نهایت، مقاله حاضر پیشنهاد میکند که مهار بزهکاری جعل عمیق تنها از طریق تدوین قانون جامع هوش مصنوعی، اتخاذ دیپلماسی فعال حقوقی در سطح بینالمللی و استفاده متقابل از هوش مصنوعی تدافعی در فرآیند کشف علمی جرایم امکانپذیر خواهد بود.
مراجع
Chesney, R., & Citron, D. K. (2019). Deepfakes: A Looming Challenge for Privacy, Democracy, and National Security. California Law Review, 107, 1753-1820.
Citron, D. K. (2014). Hate Crimes in Cyberspace. Harvard University Press.
Elahimanesh, M. R. (2020). Criminal Policy in Cyberspace: Approaches and Challenges. Mizan Publishing.
Fazaeli, M. (2021). Criminal Jurisdiction in Cyberspace: From the Territoriality Principle to Global Data Sovereignty. Criminal Law Research Journal, 12(1).
Floridi, L. (2018). Soft Ethics, the Governance of the Digital, and the General Data Protection Regulation. Philosophy & Technology, 31(4), 543-547.
Harris, D. (2019). Deepfakes: False Pornography Is Here and the Law Cannot Protect You. Duke Law & Technology Review, 17, 99-127.
Jalali, M. (2022). Criminal Liability in Artificial Intelligence-Related Crimes and Its Legislative Challenges. Judiciary Law Journal, 86(118).
King, T. C., Aggarwal, N., Taddeo, M., & Floridi, L. (2020). Artificial Intelligence Crime: An Interdisciplinary Analysis of Foreseeable Threats and Solutions. Science and Engineering Ethics, 26(1), 89-120.
Miró-Llinares, F. (2020). Artificial Intelligence and the Criminal Justice System: A Challenging Integration. European Journal on Criminal Policy and Research, 26(3), 285-290.
Najafi Abrandabadi, A. H. (2019). Lecture Notes on Preventive Criminology and Criminal Policy. Shahid Beheshti University.
Niazpour, A. H. (2016). Crime Prevention in Iranian Criminal Policy. Mizan Publishing.
Rostami, H. (2020). Challenges of Substantive Criminal Law in Confronting Emerging Technologies: With Emphasis on Artificial Intelligence. Criminal Law Research Quarterly, 8(31).
Schick, N. (2020). Deepfakes: The Coming Infocalypse. Hachette UK.
Westerlund, M. (2019). The Emergence of Deepfake Technology: A Review. Technology Innovation Management Review, 9(11), 39-52.
Yar, M., & Steinmetz, K. F. (2019). Cybercrime and Society. SAGE Publications.
Yazdian Jafari, J. (2018). Analysis of the Foundations of Criminal Liability of Legal Persons in Iranian Law. Judiciary Law Journal, 82(103).
دانلود
گاهشمار انتشار
- ارسال
- بازنگری
- پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2025 Mahboube Sadat Razavi Nejad (Author); Hossein Haji Hosseini (Corresponding author); Mahmoud Salehi (Author)

این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.