کارآمدی سیاست کیفری تعزیرات در نظام حقوقی ایران از منظر جرم‌شناسی پست‌مدرن؛ با تأکید بر قانون کاهش مجازات حبس تعزیری مصوب ۱۳۹۹

نویسندگان

  • صدیقه چهره قانی منتظر دانشجوی دکتری حقوق کیفری وجرم شناسی، گروه حقوق کیفری و جرم شناسی، واحدتبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران نویسنده https://orcid.org/0009-0007-0489-9243
  • رضا فانی استادیار، گروه حقوق، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان، تبریز، ایران. نویسنده مسئول https://orcid.org/0000-0002-8667-1192
  • دادیار هادی استادیار، گروه حقوق کیفری و جرم شناسی، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران. نویسنده https://orcid.org/0009-0009-7617-2478
  • علیرضا اسمعیل زاد استادیار، گروه علوم سیاسی، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران. نویسنده https://orcid.org/0000-0003-4474-6843

کلمات کلیدی:

سیاست کیفری, مجازات‌های تعزیری, جرم‌شناسی پست‌مدرن, قانون کاهش مجازات حبس تعزیری, عدالت ترمیمی, فردی‌سازی مجازات

چکیده

تحولات اخیر سیاست جنایی ایران، به‌ویژه تصویب قانون کاهش مجازات حبس تعزیری مصوب ۱۳۹۹، نشان‌دهنده تلاش قانون‌گذار برای فاصله گرفتن از رویکرد سنتی و حبس‌محور و حرکت به سوی الگوهای اصلاحی و ترمیمی است. پژوهش حاضر با هدف ارزیابی کارآمدی سیاست کیفری تعزیرات در نظام حقوقی ایران از منظر جرم‌شناسی پست‌مدرن و با تأکید بر اصلاحات تقنینی اخیر انجام شده است. این پژوهش از نوع توصیفی-تحلیلی و مبتنی بر مطالعه اسنادی است. داده‌ها از طریق بررسی منابع کتابخانه‌ای، قوانین و مقررات کیفری، به‌ویژه قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ و قانون کاهش مجازات حبس تعزیری مصوب ۱۳۹۹، گردآوری و با رویکرد جرم‌شناسی پست‌مدرن تحلیل شده‌اند. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که توسعه نهادهای ارفاقی، گسترش مجازات‌های جایگزین حبس، تقویت نقش بزه‌دیده، افزایش اختیارات قضات در فردی‌سازی مجازات و توجه به عدالت ترمیمی، بیانگر حرکت تدریجی نظام کیفری ایران به سمت معیارهای مورد تأکید جرم‌شناسی پست‌مدرن است. با این حال، استمرار حبس‌محوری در بسیاری از قوانین کیفری، محدود بودن قلمرو برخی نهادهای ارفاقی و کاستی‌های اجرایی در زمینه زندان‌زدایی، همچنان از مهم‌ترین موانع تحقق کامل کارآمدی مجازات‌های تعزیری محسوب می‌شوند. سیاست کیفری تعزیرات در ایران در سال‌های اخیر به سمت اصلاح‌محوری، کاهش مداخله کیفری و تقویت عدالت ترمیمی حرکت کرده است، اما تحقق کامل معیارهای جرم‌شناسی پست‌مدرن مستلزم بازنگری در سیاست حبس‌گرایی، توسعه زیرساخت‌های اجرایی نهادهای جایگزین و تقویت سازوکارهای فردی‌سازی مجازات‌هاست.

مراجع

Abedi, A. (2020). A Practical Perspective on the Law on Reducing Ta'zir Imprisonment. Ketab-e Taha Publications.

Ardabili, M. A. (2022). General Criminal Law (25th ed., Vol. 3). Mizan Publishing.

Becker, H. (1963). Outsiders: Studies in the Sociology of Deviance. Free Press.

Ebrahimi, A. (2025). A Postmodern Criminological Approach to Punishment [Master's thesis, University of Kurdistan, Faculty of Humanities and Social Sciences].

Foroughi, M. (2017). A Critique of the Effects of Postmodernism on Public Law with Emphasis on Minority Rights in the Iranian Legal System [Master's thesis, Islamic Azad University, Marvdasht Branch, Faculty of Educational Sciences and Psychology].

Garland, D. (2001). The Culture of Control: Crime and Social Order in Contemporary Society. Oxford University Press.

Henry, S., & Milovanovic, D. (2000). Constitutive criminology: Origins, core concepts, and evaluation. Social Justice, 27(2), 1-23.

Hosseinzadeh, F. (2025). Characteristics and Challenges of Postmodernism in the Recognition and Guarantee of the International Human Rights System [Master's thesis, University of Qom, Faculty of Law].

Irani, A., Najafi Hajipour, M., & Najibian, A. (2015). Analysis of the Extent to Which Critical Criminological Thought Is Reflected in the 2013 Islamic Penal Code. Criminal Law Thoughts, 1(1).

Jamali, F. (2022). An Analysis of the Impact of the Transformation of the Political on the Nature of Citizenship Rights: With Emphasis on the Transition from Modernity to Postmodernism [Master's thesis, University of Birjand, Faculty of Literature and Humanities].

Karami Golbaghi, H. (2019). A Study of Hate-Based Crimes in Iranian and U.S. Criminal Law [Master's thesis, Imam Khomeini International University, Faculty of Social Sciences].

Najafi Abrandabadi, A. H., & Goldouzian, H. (2017). Postmodern Criminology and Its Approach to Crime and Criminal Etiology. Criminal Law Research Quarterly, 6(23), 9-46. https://doi.org/10.22054/jclr.2018.22508.1429

Sadeghi, S. (2016). A Legal and Criminological Study of Hate Crimes: With Emphasis on the School of Postmodern Criminology [Master's thesis, University of Tabriz, Faculty of Law and Political Science].

Sepehvand, E. (2020). Postmodernism and International Law: A Critique of Legitimizing the Fluidity of International Law [Master's thesis, School of International Relations, Ministry of Foreign Affairs, Department of Diplomacy and International Organizations].

Shokri, A. (2015). Postmodernism and Its Impact on Iranian Public Law [Master's thesis, Islamic Azad University, Marvdasht Branch, Faculty of Humanities].

Zorvani, S. (2018). The Nature of Crime from the Perspective of Critical Criminology [Master's thesis, Islamic Azad University, Bam Branch, Faculty of Literature and Humanities].

دانلودها

گاه‌شمار انتشار

چاپ شده
ارسال
بازنگری
پذیرش

شماره

نوع مقاله

مقالات

نحوه استناد به مقاله

چهره قانی منتظر ص. ., فانی ر., هادی د. ., & اسمعیل زاد ع. . (1407). کارآمدی سیاست کیفری تعزیرات در نظام حقوقی ایران از منظر جرم‌شناسی پست‌مدرن؛ با تأکید بر قانون کاهش مجازات حبس تعزیری مصوب ۱۳۹۹. پژوهش‌های تطبیقی فقه، حقوق و سیاست, 1-15. https://csjlp.org/index.php/csjlp/article/view/967