تبیین حق بضع در بستر متون فقهی و حقوقی
کلمات کلیدی:
بضع, تمکین خاص, رضایت زن, عقد نکاح, شرط ضمن عقدچکیده
حق بضع در فقه امامیه به معنای استمتاع مرد از زن و به عنوان محور تحقق تمکین خاص مطرح شده است. در حقوق ایران این مفهوم به طور مستقل مورد توجه قرار نگرفته و رویکرد سنتی تمکین خاص بر آن حاکم است. این مطالعه با هدف بررسی تطبیقی و تحلیلی حق بضع در متون فقهی و حقوقی انجام شده است. این تحقیق از نوع نظری بوده روش تحقیق به صورت توصیفی تحلیلی میباشد و روش جمعآوری اطلاعات بصورت کتابخانهای است و با مراجعه به اسناد، کتب و مقالات صورت گرفته است. یافتههای تحقیق نشان میدهد که در فقه امامیه امکان درج شرط عدم رابطه جنسی و همچنین عدم بچهدار شدن در قالب شرط ضمن عقد نکاح وجود دارد. از اینرو، زمینههایی مسلم جهت ضرورت وجود رضایت زن برای تمکین خاص و ممتنع بودن الزام وی به تمکین از منظر عملی وجود دارد. بررسی تطبیقی فقه امامیه با حقوق ایران نیز بیانگر آن است که بازخوانی حق بضع و ارتباط آن با تمکین خاص میتواند مبنایی برای بازنگری حقوقی در چارچوب اختیار و رضایت زن در تمکین خاص فراهم آورد.
مراجع
ابن منظور، محمد. (1414 ه). لسان العرب. (ج8). بیروت: دارصادر.
احمدی، عباس، نصرتی، علی، حسینی¬زیدی، سید ابوالقاسم. (1401). واکاوی تزاحم حق حبس و حق استمتاع بین زوجین و راهکارهای حل آن، فقه و مبانی حقوق اسلامی، 55(1)، 7 - 29.
اسکافی، مریم، یساقی، علی اصغر، غلامرضا، صدیق اورعی. (1403). مقایسۀ تمكین بانو و ریاست شوهر از دیدگاه قانون و جامعه، فقه و تاریخ تمدن، 10(4)، 39 - 54.
اسماعیلی فلاح، مرضیه، شاکری گلپایگانی، طوبی. (1401). تحدید تمکین از منظر فقه امامیّه و حقوق ایران، مطالعات فقه و حقوق اسلامی، 14(29)، 91 - 124.
اسماعیلی، فلاح، مرضیه، شاکری گلپایگانی، طوبی و غروی نائینی, نهله . (1401). چالشهای انگاره مطلق بودن تمکین زوجه: موردکاوی تمکین زنان شاغل از منظر فقه امامیه. مطالعات تطبیقی فقه و اصول مذاهب، 5(2)، 238 - 265.
امیرزاده جیرکلی، منصور. (1402). بازپژوهی دیدگاههای سهگانۀ فقها در ماهیت عقد نکاح و تاثیر دیدگاهها در مسائل باب نکاح. فقه و حقوق خانواده، ش79، 110 - 138.
البحرانی، الشیخ یوسف. (بی¬تا). الحدائق الناضرة فی أحكام العترة الطاهرة. (ج25). قم: مؤسسة النشر الاسلامی التابعة لجماعة المدرسین.
بیکدلو، سمیرا. (1400). تحلیل رویه قضایی ایران در مسأله نشوز، پایان¬نامه کارشناسی ارشد، تهران، دانشگاه امام صادق علیه السلام، پردیس خواهران - گروه معارف اسلامی و حقوق خانواده.
بیگدلی، رقیه، محمدی، مهدی. (1400). بررسی فقهی و حقوقی شرط عدم روابط جنسی در نکاح، پایان¬نامه کارشناسی ارشد، قزوین، موسسه آموزش عالی کار قزوین، گروه حقوق.
پاپی، سمیرا. (1399). نکاح تفویض بُضع در فقه امامیّه و حقوق ایران، پایان¬نامه کارشناسی ارشد، یزد، دانشگاه یزد، پردیس علوم انسانی و اجتماعی - دانشکده الهیات.
ثمنی، لیلا، و بهرامی، لیلا. (1398). نظام حاکم بر بضع و منافع جنسی زنان در فقه امامیه. فقه و مبانی حقوق اسلامی (مقالات و بررسی ها)، 52(1)، 7-27.
جعفری، علی، و شعبانی، فاطمه. (1399). واکاوی جواز تعیین شرط عدم استیلاد در نکاح. فقه و حقوق خانواده (ندای صادق)، 25(73)، 237-260.
الحلی، ابن إدریس (1410). السرائر الحاوی لتحریر الفتاوی. (ج2). قم: مؤسسة النشر الاسلامی التابعة لجماعة المدرسین.
الحنفی، ابوبکر. (بی¬تا). بدائع الصنائع فی ترتیب الشرائع. (ج2باب نکاح). بیروت: دارالکتب علمیه.
خلیلی، زهرا. (1403). ضمانت اجرای های شرط عدم تمکین خاص، پایان¬نامه کارشناسی ارشد، سبزوار، دانشگاه حکیم سبزواری، دانشکده ادبیات و علوم انسانی.
دردیر، احمد. (1427ه). الشرح الکبیر علی مختصر خلیل و معه تحریرات البنانی و تحصیلات الدسوقی. (ج17باب نکاح). بیروت: المکتبة العصریة.
رضایی، فروزان، باقری، مصطفی. (1403). بررسی مبانی احکام فقهی زوجین در نهاد خانواده، پژوهش های حقوقی قانون یار، (ش28)، 106 - 145.
روحالله، خمینی. (1424). تحریر الوسیلة( موسوعة الإمام الخمینی 22 و 23). (ج2). تهران: موسسة تنظیم و نشر آثار الإمام الخمینى( قدس سره).
الروحانی، محمد. (بی¬تا). فقه الصادق. (ج22). بیروت: دارالفکر.
روشن, محمد و جهان تیغی, مجتبی . (1397). وضعیت فقهی و حقوقی شرط عدم توالد و تناسل ضمن عقد نکاح. آموزههای حقوقی گواه, 4(1)، 121-140.
شیرنشان، محمدرضا، (1404). بررسی نشوز زوجین و آثار و پیامدهای آن با محوریت آیات 34 و 128 سوره نساء، مطالعات حقوق، (46)، 507 تا 525.
ضیایی، محمدعادل، و رستمی، سیدفاضل. (1396). مورد عقد نکاح و آثار مترتب بر آن در فقه مذاهب اسلامی. فقه مقارن، 5(9)، 77-99.
طباطبایی یزدی، سید محمدکاظم. (1417ه). العروة الوثقى. بیروت: دارالفکر.
عالمه، نصیری. (1401). بررسی فقهی و حقوقی نشوز زوجین، پایان¬نامه کارشناسی ارشد، مازندران، دانشگاه مازندران، دانشکده الهیات و معارف اسلامی.
العلامة الحلی، ابومنصور. (بی¬تا). تذكرة الفقهاء - ط القدیمة. (ج2). بیروت: منشورات المكتبة المرتضویة لإحیاء الآثار الجعفریة.
علی عسگری زمانی، محمدمهدی. (1396). بررسی فقهی و حقوقی شرط عدم نزدیکی در عقد نکاح. تهران، کنفرانس، 1-16.
غضنفری، علی. (1402). برون¬رفت از تزاحم حق استمتاع مرد با سلامت جسمی-روانی زن، مطالعات فقه تربیتی، ، 10(19)، 32-55.
فریدونی، مریم. (1399). بررسی شرط عدم تمکین در نکاح از دیدگاه فقه امامیه و حقوق موضوعه ایران، پایان¬نامه کارشناسی ارشد، ایلام، دانشگاه آزاد اسلامی واحد ایلام.
قباد، احسان. (1403). بررسی فقهی رابطه نامتعارف زوجین و نسبت آن با تمکین، مطالعات فقه و حقوق اسلامی، (ش36)، 110-134.
قمری، اسماعیل، فتاحی، جمیل، (1403). تاثیر ماهوی معاوضی عقد نکاح در الزام به تمکین. حقوق و مطالعات سیاسی، ش15، 472-480.
قنبرپور، بهنام، و نقیبی، سیدابوالقاسم. (1394). نقد و بررسی نکاح مشروط (شرط عدم روابط جنسی). فقه و مبانی حقوق اسلامی (مقالات و بررسی ها)، 48(1)، 107-121.
المحقق الثانی، علی. (بی¬تا). جامع المقاصد فی شرح القواعد. (ج3). قم: مؤسسة آل البیت علیهمالسلام لإحیاء التراث.
محمدیان، علی، سف الله، احدی، حقیقت پور، حسین. (1400). نقد و تحلیل تفاوت زوجین در حق استمتاع، پژوهشنامه اسلامی زنان و خانواده، 9(22)، 163-184.
مرادی، خدیجه ، علی، مرتضوی مهر. (1402). شرط عدم روابط زناشویی در نکاح و ضمانت اجرای آن، مطالعات فقهی حقوقی زن و خانواده، 6(12)، 137-160.
مسعودی، مجتبی، صفری، مهدی. (1403). کاوشی در ماهیت و جایگاه عقد نکاح با تاکید بر شبه معاوضی بودن آن از منظر فقه امامیه. فقه و تاریخ تمدن، ش1، 75-88.
المقدسی، ابن قدامة. (بی¬تا). المغنی. (ج9). بیروت: دارالفکر.
میرعبدی، حسنعلی. (1403). وظایف زوجین در آراء وادبیات فقهی، مطالعات علوم سیاسی، حقوق و فقه، 10(4)، 651 تا 663.
ناظمی زاده، محسن، و نیک دوستی، مجتبی. (1392). شرط عدم نزدیکی در عقد نکاح. حقوقی دادگستری، 77(82)، 193-216.
النجفی الجواهری، محمد حسن. (1362ش). جواهر الكلام فی شرح شرائع الإسلام. (ج31). بیروت: دار إحیاء التراث العربی
دانلود
چاپ شده
ارسال
بازنگری
پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 1402 ایمان عینی تبار (نویسنده); علی بهرامی نژاد (نویسنده مسئول); زهرا فهرستی (نویسنده)

این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.