تبیین مبانی تزاحم بین حقوق متبایعین و حق شفعه در فقه و حقوق ایران
کلمات کلیدی:
حق شفعه, تزاحم, خریدار, فروشنده, بیع, تعهدچکیده
تزاحم میان حقوق متبایعین و حق شفعه در فقه و حقوق ایران موضوعی پیچیده است که به تعارض منافع و حقوق اشخاص مختلف در فرآیند خرید و فروش املاک مربوط میشود. حق شفعه به عنوان یک ابزار فقهی برای حمایت از خریداران اول در برابر ورود اشخاص ناخواسته به مالکیت مشترک، بر اساس آیات و روایات اسلامی تأسیس شده است. این حق به مالکان مشاع اجازه میدهد تا در صورت فروش سهم شریک خود، به قیمت توافق شده، سهم خود را خریداری کنند. در مقابل، حقوق متبایعین شامل حقوق و تعهدات خریدار و فروشنده در قرارداد خرید و فروش است که باید محترم شمرده شود. این تزاحم به ویژه زمانی بروز میکند که خریدار جدید با حق شفعه مواجه میشود و در این حالت، فقه و حقوق ایران به بررسی اولویت حقوق و الزامات قانونی میپردازد. در حقوق ایران، شفیع باید حق خود را در مدت معین اعلام کند تا از آسیب به حقوق متبایعین جلوگیری شود. در این راستا، قاعده «لاضرر و لاضرار فی الاسلام» نیز به جلوگیری از ضرر به دیگران تأکید دارد و به عنوان مبنای فقهی برای حمایت از حقوق متبایعین عمل میکند. از این رو هدف مقاله پیش رو تبیین مبانی تزاحم میان حقوق متبایعین و حق شفعه در فقه و حقوق ایران به روش توصیفی و تحلیلی است و به این یافته اشاره دارد که ایجاد توازن میان حق شفعه و حقوق متبایعین نیازمند توجه به متون قانونی و فقهی است تا از بروز مشکلات قانونی پیشگیری شود و حقوق متبایعین به درستی حفظ گردد.
مراجع
Akhund Khorasani, M. K. (1986). Annotations on al-Makasib. Ministry of Culture and Islamic Guidance.
Allama Majlisi, M. B. (1983). Bihar al-Anwar (Vol. 2). Al-Wafa Institute.
Ayati, S. M. R., & Montazeri, Z. (2016). The status of the transfer of the Right of Pre-emption from the perspective of Jurisprudence and Civil Law. Knowledge of Civil Law, 5(1).
Emami, S. H. (2011). Civil Law (Vol. 1). Islamiyyeh Publications.
Hajian Foroushani, Z., & Hamidi, M. R. (2023). The legal status of the customer in the assumption of the ward's best interest in exercising or waiving the Right of Pre-emption. Jurisprudence and the Foundations of Islamic Law, 56(2).
Hilli, A.-A. (1999). Tadhkirat al-Fuqaha (Vol. 1). Al-Bayt Institute.
Hosseini, S. H. (2020). The priority of public rights over private property from the perspective of Jurisprudence and Law. International Conference on Jurisprudence, Law, Psychology, and Educational Sciences,
Hurr al-Amili, M. Wasa'il al-Shia (Vol. 8). Dar Ihya al-Turath al-Arabi.
Ibn Qudamah, A. (1983). Al-Mughni (Vol. 5). Dar al-Kutub al-Ilmiyyah.
Javanmardi, N. (2001). The nature of fulfillment of obligations and examining its instances in Iranian law. Research in Law and Politics(4).
Karimi, Z. S., Tajik, A., & Esmaeili Daemi, M. (2022). Differences in the effects of Pre-emption from the perspective of Property Law and the "No Harm" (La Darar) Rule. 2nd International Conference on Research Findings in Law and Judicial Sciences,
Katouzian, N. (1992). Unilateral Acts (Iqa'): General Theory of Specified Unilateral Acts. Yalda Publishing.
Katouzian, N. (2011). Philosophy of Law (Vol. 1). Entishar Co.
Katouzian, N. (2022). General Rules of Contracts (Vol. 1). Entishar Co.
Kazemi Nafchi, M. R., Nasiran, D., Mahdavhavi, S. M. H., & Abbasian, R. (2020). Examining the Right of Pre-emption in movable and indivisible immovable property in Shia and Sunni Jurisprudence. Jurisprudential Foundations of Islamic Law, 13(26).
Khanlari Behnimiri, H. (2021). The transferability of the Right of Pre-emption from the perspective of Islamic Schools of Jurisprudence and Iranian Law. Comparative Jurisprudence, 9(17).
Maraghei, M. A. (1993). Al-Anawin (Vol. 1). Islamic Publications.
Mohaqeq Damad, S. M. (1986). Rules of Jurisprudence (Vol. 61). Islamic Sciences Publication Center.
Mohaqeq Damad, S. M. (2005). Unilateral Acts (Iqa'): Exercising Pre-emption. Islamic Sciences Publication Center.
Mohaqeq Damad, S. M. (2009). Rules of Jurisprudence: Civil Section (Vol. 4). Islamic Sciences Publication Center.
Mohaqeq Karaki, A. (1994). Jami' al-Maqasid fi Sharh al-Qawa'id (Vol. 6). Al-Bayt Institute.
Mousavi Bojnourdi, S. M. (1993). Al-Qawa'id al-Fiqhiyyah (Vol. 2). Ismaeilian Press.
Mousavi Bojnourdi, S. M. (2002). Comparative Jurisprudence: Criminal Section. SAMT Publications.
Naraqi, A. (1993). Awa'id al-Ayyam. Islamic Propagation Office.
Samadzadeh Khameneh, L., Yaqouti, I., & Naqibi, S. A. (2023). The position of social expediency in the theory of Wilayat al-Faqih. Interdisciplinary Studies of Jurisprudence(10).
Subhi Mahmasani, R. (1975). The Philosophy of Jurisprudence in Islam. Dar al-Ilm.
Taheri, H. (1997). Civil Law (Vol. 1). Islamic Publications Office.
Yazdanian, A. (2009). Differences in the effects of Pre-emption from the perspective of Property Law and the "No Harm" Rule. Articles and Reviews, 38(3).
دانلودها
گاهشمار انتشار
- ارسال
- بازنگری
- پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2026 Heidar Raeisi (Author); Mehdi Zolfaghari (Corresponding author); Ramazan Dehghan (Author)

این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.