تهاتر به مثابه ابزار پرداخت در اقتصاد بدون ربا: تحلیل فقهی و حقوقی
کلمات کلیدی:
تهاتر, ابزار پرداخت, اقتصاد بدون ربا, فقه معاملات, نظام پولی اسلامیچکیده
نظامهای پولی معاصر بهطور ساختاری بر بهره و خلق اعتبار استوارند و همین امر، در کنار پیامدهای اقتصادی چون نابرابری، بیثباتی و مالیشدن افراطی، با مبانی هنجاری اقتصاد اسلامی در تعارض قرار میگیرد. در چنین بستری، بازاندیشی در ابزارهای پرداخت و تسویه بهعنوان یکی از ارکان تحقق اقتصاد بدون ربا، ضرورتی نظری و کاربردی مییابد. مقاله حاضر با رویکرد مروری روایی و روش تحلیل توصیفی، به بررسی تهاتر بهمثابه ابزار پرداخت جایگزین یا مکمل در اقتصاد بدون ربا میپردازد و میکوشد با تلفیق تحلیل فقهی و اقتصادی، ظرفیتها و محدودیتهای آن را تبیین کند. در بخش مفهومی، تهاتر از منظر اقتصادی و حقوقی تعریف و از مفاهیم همجوار مانند معاوضه، تسویه دیون و ابزارهای شبهپولی تفکیک میشود. سپس، با تحلیل فقهی، مشروعیت تهاتر در چارچوب عقود معاوضی و نسبت آن با مفاهیمی چون ربا، غرر، قبض و شرط ضمن عقد بررسی میگردد و تمایز میان تهاتر واقعی و تهاتر صوری مورد تأکید قرار میگیرد. در ادامه، کارکردهای اقتصادی تهاتر در شرایط خاصی همچون کمبود نقدینگی، تحریمهای مالی، تورم مزمن و بحران ارزی تحلیل میشود و نشان داده میشود که تهاتر میتواند بهعنوان ابزاری مکمل، وابستگی به نظام بانکی بهرهمحور را کاهش دهد. یافتههای مقاله حاکی از آن است که تهاتر، هرچند قادر به جایگزینی کامل پول نیست، اما در صورت طراحی نهادی دقیق و انطباق با ضوابط فقهی، میتواند نقشی معنادار در معماری کلان اقتصاد بدون ربا ایفا کند.
مراجع
Adam, R., & Hamat, M. A. A. (2023). The Legality of Decision of Taking Fees Upon Recharging Service Issued by the Central Bank of Indonesia in the Light of the Concept of Qabḍ in Islamic Jurisprudence. International Journal of Fiqh and Usul Al-Fiqh Studies, 7(1), 18-30. https://doi.org/10.31436/ijfus.v7i1.283
Bakeš, M. (2024). Měnové Vztahy a Jejich Právní Problematika. 1973(18), 3-98. https://doi.org/10.14712/30297958.2025.19
Belke, A., & Beretta, E. (2020). From Cash to Central Bank Digital Currencies and Cryptocurrencies: A Balancing Act Between Modernity and Monetary Stability. Journal of Economic Studies, 47(4), 911-938. https://doi.org/10.1108/jes-07-2019-0311
Bidabad, B. (2019). Interest-Free Treasury Bonds (IFTB): Islamic Finance and Legal Clarifications. International Journal of Islamic Business & Management, 3(1), 21-29. https://doi.org/10.46281/ijibm.v3i1.258
ÇEtİN, A. (2022). The Comparison Return of Iscoin With the Other Return of Alternative Investment Instruments. İslam Ekonomisi Ve Finansı Dergisi (İefd), 8(2), 223-246. https://doi.org/10.54863/jief.1141613
Fötschl, A. (2009). Zinsen Auf Außervertragliche Geldforderungen Im Rechtsvergleich Und Eine Analyse Der Zinsnormen Des Draft Common Frame of Reference (DCFR). European Review of Private Law/Revue Européenne De Droit Privé/Europäische Zeitschrift Für Privatrecht, 17(Issue 2), 89-111. https://doi.org/10.54648/erpl2009008
Krueger, M. (2005). Offshore E-Money Issuers and Monetary Policy (Originally Published in October 2001). First Monday. https://doi.org/10.5210/fm.v0i0.1513
Kumar, S. G., S, P. D. S., & R, V. P. (2021). Crypto Currencies: Issues and Perspectives. Journal of Development Research, 14(4), 15-19. https://doi.org/10.54366/jdr.14.4.2021.15-19
Pinto, B., Drebentsov, V., & Morozov, A. (2000). Give Macroeconomic Stability and Growth in Russia a Chance. Economics of Transition, 8(2), 297-324. https://doi.org/10.1111/1468-0351.00046
Ross, S. F. (1978). Bordenkircher v. Hayes: Ignoring Prosecutorial Abuses in Plea Bargaining. California Law Review, 66(4), 875. https://doi.org/10.2307/3479971
Syifa, S. n., Saripudin, U., & Hadiyanto, R. (2022). Tinjauan Fikih Muamalah Dan Fatwa DSN MUI Nomor 116/DSN-Mui/Ix/2017 Tentang Praktek E-Wallet. Bandung Conference Series Sharia Economic Law, 2(1). https://doi.org/10.29313/bcssel.v2i1.222
Tsukhlo, S. V. (2000). How Effective Was Demand in 2000: Cash Versus Barter. Russian Economic Trends, 9(4), 15-18. https://doi.org/10.1111/1467-9426.00145
دانلود
چاپ شده
ارسال
بازنگری
پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 1402 Samad Shoorcheh (Author)
این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.
