تحلیل فقهی مبانی مشروعیت، محبوبیت و مرجوحیت عقد قرض در فقه امامیه و حقوق ایران
کلمات کلیدی:
عقد قرض, مبانی فقهی, مشروعیت, محبوبیت, مرجوحیت, فقه امامیه, حقوق ایران, قرض الحسنهچکیده
عقد قرض در فقه امامیه و حقوق ایران، بهعنوان یکی از نهادهای مالی بنیادین، دارای یک منظومه فکری سهوجهی و عمیق است که ابعاد مختلف زندگی انسان را در نظر گرفته است. این سه وجه عبارتند از مشروعیت (جواز شرعی)، محبوبیت (فضایل اخروی و اجتماعی) و مرجوحیت (آفات و آسیبهای قرضگیری غیرضروری). این مقاله با رویکردی توصیفی-تحلیلی، به واکاوی نظاممند این سه مبنای فقهی پرداخته است. یافتهها نشان میدهد که مشروعیت قرض بر پایه نصوص قطعی قرآن، روایات معصومین(ع) و دلیل عقلی استوار است. محبوبیت این نهاد در پاداشهای اخروی، حفظ کرامت انسانی و ایجاد همبستگی اجتماعی نهفته است. در مقابل، نظام فکری اسلام با طرح «مرجوحیت»، هشدار میدهد که قرضگیری غیرضروری، تهدیدی برای آزادی درونی (خواری در روز)، آرامش روانی (اندوه در شب) و سلامت اخلاقی فرد است. در نهایت، مقاله با ترسیم دقیق این مبانی، چارچوبی نظری برای سیاستگذاران و حقوقدانان در جهت بهرهبرداری بهینه از ظرفیتهای این نهاد ارائه میدهد.
مراجع
Al-Hurr al-Amili, M. i. H. (1988). Wasa'il al-Shi'a (Vol. 13). Al al-Bayt Institute.
Al-Kulayni, M. i. Y. q. (1986). Al-Kafi (Vol. 5). Dar al-Kutub al-Islamiyyah.
Al-Majlisi, M. B. (1983). Mir'at al-'Uqul (Vol. 15). Dar al-Kutub al-Islamiyyah.
Al-Muhaqqiq al-Hilli, J. f. i. H. (1987). Shara'i' al-Islam fi Masa'il al-Halal wa al-Haram (Vol. 2). Isma'iliyan Institute.
Al-Naraqi, A. (1998). Mustanad al-Shi'a (Vol. 15). Al al-Bayt Institute.
Al-Shaykh al-Saduq, M. i. A. (1992). Man La Yahduruhu al-Faqih (Vol. 3). Islamic Publishing Institute.
Fayz Kashani, M. M. (1988). Tafsir al-Safi (Vol. 1). Islamic Publications Office.
Ibn Faris, A. (1983). Mu'jam Maqayis al-Lugha (Vol. 5). Dar al-Kitab al-Arabi.
Ibn Manzur, M. i. M. (1994). Lisan al-Arab (Vol. 10). Dar Sadir.
Mousavi Khomeini, S. R. (1970). Tahrir al-Wasilah (Vol. 1). Dar al-Ilm Press Institute.
Tabatabaei, S. M. H. (1996). Al-Mizan fi Tafsir al-Qur'an (Vol. 2). Islamic Publications Office.
دانلود
گاهشمار انتشار
- ارسال
- بازنگری
- پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2026 Seyed Mohamad Kazem Davar (Author); Sadegh Alboghbaish (Corresponding author); Mohamad Hossin Miri (Author)
این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.
