حدود و مبانی مداخله دادستان در تحقق عدالت توافقی در دادرسی‌های کیفری ایران و آمریکا

نویسندگان

کلمات کلیدی:

عدالت توافقی, دادستان, معامله اتهامی, صلاحدید تعقیب

چکیده

گذار از الگوی کلاسیک و محاکمه‌محور دادرسی کیفری به سوی عدالت توافقی، پاسخی واقع‌گرایانه به بحران تراکم پرونده‌ها، اطاله دادرسی و ضرورت فردی‌سازی پاسخ‌های کیفری است. در این میان، نهاد تعقیب به عنوان مدیر پیشین دادرسی، نقشی محوری در هدایت، انعقاد و اجرای سازوکارهای مصالحه‌آمیز ایفا می‌کند. این پژوهش با روش توصیفی‌ـ‌تحلیلی و با رویکردی تطبیقی، به واکاوی حدود، مبانی و آثار مداخله دادستان در تحقق عدالت توافقی در نظام‌های کیفری ایران و ایالات متحده آمریکا پرداخته است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که در نظام دادرسی آمریکا، با اتکا به اصل صلاحدید مطلق تعقیب و ساختار اتهامی، دادستان از اقتدار گسترده‌ای در قالب معامله اتهامی و برنامه‌های انحراف برخوردار است؛ امری که اگرچه کارآمدی و سرعت رسیدگی را ارتقا بخشیده، اما با تضعیف دادرسی علنی، ایجاد جبر ساختاری و به حاشیه‌ رفتن منافع بزه‌دیده، چالش‌های بنیادینی برای دادرسی عادلانه پدید آورده است. در نقطه مقابل، سیاست جنایی ایران متأثر از اصل قانونی بودن تعقیب و موازین فقهی، رویکردی مضیق و محتاطانه اتخاذ نموده و اختیارات دادسرا را در قالب نهادهایی چون تعلیق تعقیب، بایگانی پرونده و میانجی‌گری، صرفاً به جرایم سبک و متوسط محدود ساخته است؛ رویکردی که ضمن مهار استبداد قضایی، به دلیل فقدان شیوه‌نامه‌های شفاف از کارکرد بازپرورانه کامل بازمانده است. پژوهش حاضر اثبات می‌نماید که مشروعیت مداخله دادستان در هر دو نظام، مشروط به رعایت مرزهای هنجاری از جمله احراز رضایت ارادی و آگاهانه متهم، منع رفتارهای ارعاب‌آمیز، تضمین حضور مؤثر وکیل مدافع و نظارت ماهوی دادگاه در مقام ناظر بی‌طرف است. در نهایت، تدوین دستورالعمل‌های رسمی جهت هدایت صلاحدید دادسرا، توسعه هدفمند سازوکارهای توافقیِ درمان‌مدار و تقویت تضمین‌های جبران خسارت بزه‌دیده به عنوان الگوی مطلوب تقنینی برای حقوق ایران پیشنهاد می‌شود.

مراجع

Akhoundi, M. (2009). Criminal Procedure (2nd edition ed., Vol. 6). SAMT (Organization for Researching and Composing University Textbooks in the Humanities).

Bateni, M. (1992). The Prosecutor's Office and Its Role in the Administration of Criminal Justice Tarbiat Modares University]. Tehran.

Castberg, A. D. (2003). The Effective Administration of Police and Prosecution in the United States.

Fisher, R., & Ury, W. (2019). Getting to Yes: Negotiating Agreement Without Giving In. Industrial Management Organization Publications.

Garner, B. A. (2004). Black's Law Dictionary (8th edition ed.). Thomson West Publishing.

Ghapancheh, H., & Danesh-Nari, H. (2012). Dual Models of the Criminal Process: Crime Control and Due Process. Criminal law doctrines(4), 121-146.

Ghazanfari, A. A. (2011). An Introduction to Professional Ethics in Legal Practice. Bar Association Journal(212), 135-158.

Hoffman, D. E. (2000). Criminal Justice in America. IDG Books Worldwide.

Jahanbakhshi, M. (2004). Powers and Duties of the Prosecutor and Investigating Judge in Criminal Proceedings Islamic Azad University, Central Tehran Branch].

Korobkin, R. (2018). Negotiation Theory and Strategy. Nasl-e Noandish Publications.

Koushki, G. (2010). Examining the Organizational Position of the Prosecutor in Iranian and French Criminal Procedure. Journal of Legal Research(Special Issue 2), 245-278.

Lehman, J., & Phelps, S. (2005). West's Encyclopedia of American Law (2nd edition ed.). Thomson-Gale.

Moazenzadegan, H. A., & Zarghamnejad, S. (2012). A Comparative Study of the Prosecutor's Position and Impartiality toward Evidence for and against the Accused in Iranian and U.S. Law. Criminal Law Research, 14(37), 75-102.

Moradinejad, Y. (2005). The Position of the Prosecutor's Office in Iranian Criminal Law Faculty of Law, Shahid Beheshti University].

Naji Zavareh, M. (2010). Impartial Adjudication in Criminal Matters. Shahr-e Danesh Institute for Legal Studies and Research.

Neubauer, D. W. (2008). America's Courts and the Criminal Justice System (9th edition ed.). Majd Publications.

Noghrekar, M. S. (2009). The Role of the Prosecutor in Protecting Public Rights. Jangal Publications.

Parsa, M. M., & Sheidaian, M. (2017). The Elected Prosecutor: Foundations and Historical Background. Criminal Law Research Journal, 8(2), 59-86.

Parvaneh, A. A. (2008). The Role of the Prosecutor's Office Organization in Realizing Criminal Justice Faculty of Law and Political Science, University of Tehran].

Rajabi, A., & Karimian, E. (2010). The Judicial Office and Judicial Independence. Criminal Law Research Journal, 1(1), 93-120.

Roberts, J. (2021). An Introduction to Criminal Justice. SAMT Publications.

Shabani, M. R. (2018). Negotiation Techniques: Principles, Applications, and Tactics. Nas Publications.

Worrall, J. L. (2008). Prosecution in America: A Description of the Effective Administration of Criminal Justice. State University of New York Press.

Zarghami, S. (2016). The Role of the Prosecutor in Relation to Evidence in Criminal Proceedings: A Comparative Study of Iranian and U.S. Law. Majd Publications.

دانلودها

گاه‌شمار انتشار

چاپ شده
ارسال
بازنگری
پذیرش

شماره

نوع مقاله

مقالات

نحوه استناد به مقاله

آریان م. ., رضایی غ., & هوشیار م. . (1406). حدود و مبانی مداخله دادستان در تحقق عدالت توافقی در دادرسی‌های کیفری ایران و آمریکا. پژوهش‌های تطبیقی فقه، حقوق و سیاست, 1-18. https://csjlp.org/index.php/csjlp/article/view/876