تحول مفهوم سوگند در نظام اثبات دعوا: از مبانی شرعی تا کارکرد حقوقی در دادرسی ایران

نویسندگان

  • محسن صادقی لاریمی دانشجوی دکتری، گروه فقه و حقوق اسلامی، واحد ساری، دانشگاه آزاد اسلامی ، ایران. نویسنده https://orcid.org/0000-0003-1549-5045
  • سیدعلی هاشمی خانعباسی دانشیار، گروه آموزشی الاهیات و معارف اسلامی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ایران. نویسنده مسئول https://orcid.org/0000-0001-6978-2854
  • حسین باقری گروه معارف اسلامی، واحد ساری، دانشگاه آزاداسلامی، ساری، ایران. نویسنده https://orcid.org/0000-0003-1269-7434

کلمات کلیدی:

سوگند, اثبات دعوا, فقه امامیه, دادرسی ایران, تحول کارکردی, عدالت ترمیمی

چکیده

سوگند یکی از ادله سنتی اثبات دعوا در نظام حقوقی ایران است که ریشه در مبانی فقه امامیه و آموزه‌های شرعی دارد و در فرایند تحول حقوق موضوعه، از یک تعهد اخلاقی و دینی به یک ابزار رسمی و دارای آثار حقوقی در دادرسی تبدیل شده است. پژوهش حاضر با هدف تحلیل سیر تحول مفهوم سوگند، تبیین مبانی فقهی و حقوقی آن و ارزیابی جایگاه و کارکرد آن در نظام معاصر اثبات دعوا انجام شده است. روش پژوهش، توصیفی ـ تحلیلی و مبتنی بر مطالعه منابع فقهی، مقررات حقوقی و قواعد حاکم بر ادله اثبات دعوا در حقوق ایران است. یافته‌ها نشان می‌دهد که سوگند در ساختار سنتی اثبات، عمدتاً در شرایط فقدان یا ناکافی بودن بینه و به‌عنوان سازوکاری برای رفع بن‌بست اثباتی مورد استفاده قرار می‌گرفت، اما با ورود به نظام حقوق موضوعه، شرایط اعمال، قلمرو موضوعی، انواع و آثار آن به‌تدریج ضابطه‌مند شده است. تمایز میان سوگند قاطع دعوا، سوگند تکمیلی و سوگند استظهاری نشان‌دهنده تنوع کارکردهای این نهاد در فرایند دادرسی است. همچنین، تحول ادله عینی و دیجیتال، گسترش اسناد رسمی و تغییر نقش قاضی در ارزیابی ادله موجب شده است که اتکای گسترده و مستقل به سوگند با برخی الزامات دادرسی معاصر، از جمله کشف حقیقت، قابلیت ارزیابی دلیل و عدالت رویه‌ای، با چالش مواجه شود. بر این اساس، حفظ سوگند در نظام حقوقی ایران همچنان قابل توجیه است، مشروط بر آنکه استفاده از آن به موارد ضروری و فاقد ادله عینی کافی محدود شود، آثار نکول و رد سوگند به‌طور شفاف برای اصحاب دعوا تبیین گردد و رابطه آن با سایر ادله به‌گونه‌ای تنظیم شود که با الزامات دادرسی عادلانه و نظام نوین اثبات سازگار باشد.

مراجع

Aliannejadi, M. (2007). A Study of Oath in the Qur'an and Traditions. Maaref.

Aliyan Nezhadi, A. (2007). Weighty Oaths in the Quran. Tehran: Imam Ali ibn Abi Talib (AS) Publications.

AlRaeesi Eman Jasim, H., & Ojiako, U. (2021). Examination of Legal Perspective of Public Policy Implementation on Construction Projects Arbitration. Journal of Legal Affairs and Dispute Resolution in Engineering and Construction, 13(3), 03721002. https://doi.org/10.1061/(ASCE)LA.1943-4170.0000474

Balḵī, S. J. (2021). Validity of the Presumptive Oath in Proof of a Claim in Fiqh and Law. Nasīm Kawsar Scientific Journal, 1(1), 51-64.

Elyasi, R. (2017). A Jurisprudential and Legal Study of Oaths to Divorce Master’s Thesis in Jurisprudence and Islamic Law, Faculty of Literature and Humanities, Department of Jurisprudence and Islamic Law].

Esmaili Mahmoudabadi, Z. (2017). The Probative Value of Oath as Evidence in Criminal Claims from the Perspective of Jurisprudence and the Positive Laws of Iran and Afghanistan University of Tabriz]. Tabriz, Iran.

Fadaei, M. (2022). Examining the Role and Evidentiary Value of Oaths in Legal Disputes. Ghanoon Yar, 6(21), 0-0.

Gumar, M. T., & Sahan, H. S. (2022). Literary-Pragmatic Impact Dimensioned in Holy Quran Oath Techniques. International Journal of Research in Social Sciences and Humanities, 12(02), 619-627. https://doi.org/10.37648/ijrssh.v12i02.040

Kazemi Pourkhosravi, S. (2011). The Application of Judicial Oath in Imami Jurisprudence, Positive Law, and the Courts of the Islamic Republic of Iran Tarbiat Moallem University of Tabriz]. Tabriz, Iran.

Kharqani, H. (1831). An Introduction to the Discussion of Oath in the Qur'an. Quarterly Journal of Theology and Law, 1.

Mohammadi, P. (1831). Subject-Matter Limitations of Oath in Civil Claims. Quarterly Journal of Theology, 91.

Moḥammadi, P. (2008). Subject-Matter Limitations of Oath in Civil Lawsuits. Legal Research Quarterly, 12(29), 388-427.

Sarijani, A., & Masteri Farahani, R. (2020). Comparison of Criminal Oath with Other Evidence for Proving Crimes. Research and Development in Comparative Law Quarterly, 3(9).

Zaheri Abdeh Vande, M., Amiriyan Nezhad, A., & Maroufi Anvar, A. K. (2019). The Evidentiary Value of Oaths in Criminal Law and Jurisprudence. National Conference on New Ideas in Applied Research in Humanities,

دانلودها

گاه‌شمار انتشار

چاپ شده
ارسال
بازنگری
پذیرش

شماره

نوع مقاله

مقالات

نحوه استناد به مقاله

صادقی لاریمی م. ., هاشمی خانعباسی س., & باقری ح. . (1406). تحول مفهوم سوگند در نظام اثبات دعوا: از مبانی شرعی تا کارکرد حقوقی در دادرسی ایران. پژوهش‌های تطبیقی فقه، حقوق و سیاست, 1-22. https://csjlp.org/index.php/csjlp/article/view/877