تحول مفهوم سوگند در نظام اثبات دعوا: از مبانی شرعی تا کارکرد حقوقی در دادرسی ایران
کلمات کلیدی:
سوگند, اثبات دعوا, فقه امامیه, دادرسی ایران, تحول کارکردی, عدالت ترمیمیچکیده
سوگند یکی از ادله سنتی اثبات دعوا در نظام حقوقی ایران است که ریشه در مبانی فقه امامیه و آموزههای شرعی دارد و در فرایند تحول حقوق موضوعه، از یک تعهد اخلاقی و دینی به یک ابزار رسمی و دارای آثار حقوقی در دادرسی تبدیل شده است. پژوهش حاضر با هدف تحلیل سیر تحول مفهوم سوگند، تبیین مبانی فقهی و حقوقی آن و ارزیابی جایگاه و کارکرد آن در نظام معاصر اثبات دعوا انجام شده است. روش پژوهش، توصیفی ـ تحلیلی و مبتنی بر مطالعه منابع فقهی، مقررات حقوقی و قواعد حاکم بر ادله اثبات دعوا در حقوق ایران است. یافتهها نشان میدهد که سوگند در ساختار سنتی اثبات، عمدتاً در شرایط فقدان یا ناکافی بودن بینه و بهعنوان سازوکاری برای رفع بنبست اثباتی مورد استفاده قرار میگرفت، اما با ورود به نظام حقوق موضوعه، شرایط اعمال، قلمرو موضوعی، انواع و آثار آن بهتدریج ضابطهمند شده است. تمایز میان سوگند قاطع دعوا، سوگند تکمیلی و سوگند استظهاری نشاندهنده تنوع کارکردهای این نهاد در فرایند دادرسی است. همچنین، تحول ادله عینی و دیجیتال، گسترش اسناد رسمی و تغییر نقش قاضی در ارزیابی ادله موجب شده است که اتکای گسترده و مستقل به سوگند با برخی الزامات دادرسی معاصر، از جمله کشف حقیقت، قابلیت ارزیابی دلیل و عدالت رویهای، با چالش مواجه شود. بر این اساس، حفظ سوگند در نظام حقوقی ایران همچنان قابل توجیه است، مشروط بر آنکه استفاده از آن به موارد ضروری و فاقد ادله عینی کافی محدود شود، آثار نکول و رد سوگند بهطور شفاف برای اصحاب دعوا تبیین گردد و رابطه آن با سایر ادله بهگونهای تنظیم شود که با الزامات دادرسی عادلانه و نظام نوین اثبات سازگار باشد.
مراجع
Aliannejadi, M. (2007). A Study of Oath in the Qur'an and Traditions. Maaref.
Aliyan Nezhadi, A. (2007). Weighty Oaths in the Quran. Tehran: Imam Ali ibn Abi Talib (AS) Publications.
AlRaeesi Eman Jasim, H., & Ojiako, U. (2021). Examination of Legal Perspective of Public Policy Implementation on Construction Projects Arbitration. Journal of Legal Affairs and Dispute Resolution in Engineering and Construction, 13(3), 03721002. https://doi.org/10.1061/(ASCE)LA.1943-4170.0000474
Balḵī, S. J. (2021). Validity of the Presumptive Oath in Proof of a Claim in Fiqh and Law. Nasīm Kawsar Scientific Journal, 1(1), 51-64.
Elyasi, R. (2017). A Jurisprudential and Legal Study of Oaths to Divorce Master’s Thesis in Jurisprudence and Islamic Law, Faculty of Literature and Humanities, Department of Jurisprudence and Islamic Law].
Esmaili Mahmoudabadi, Z. (2017). The Probative Value of Oath as Evidence in Criminal Claims from the Perspective of Jurisprudence and the Positive Laws of Iran and Afghanistan University of Tabriz]. Tabriz, Iran.
Fadaei, M. (2022). Examining the Role and Evidentiary Value of Oaths in Legal Disputes. Ghanoon Yar, 6(21), 0-0.
Gumar, M. T., & Sahan, H. S. (2022). Literary-Pragmatic Impact Dimensioned in Holy Quran Oath Techniques. International Journal of Research in Social Sciences and Humanities, 12(02), 619-627. https://doi.org/10.37648/ijrssh.v12i02.040
Kazemi Pourkhosravi, S. (2011). The Application of Judicial Oath in Imami Jurisprudence, Positive Law, and the Courts of the Islamic Republic of Iran Tarbiat Moallem University of Tabriz]. Tabriz, Iran.
Kharqani, H. (1831). An Introduction to the Discussion of Oath in the Qur'an. Quarterly Journal of Theology and Law, 1.
Mohammadi, P. (1831). Subject-Matter Limitations of Oath in Civil Claims. Quarterly Journal of Theology, 91.
Moḥammadi, P. (2008). Subject-Matter Limitations of Oath in Civil Lawsuits. Legal Research Quarterly, 12(29), 388-427.
Sarijani, A., & Masteri Farahani, R. (2020). Comparison of Criminal Oath with Other Evidence for Proving Crimes. Research and Development in Comparative Law Quarterly, 3(9).
Zaheri Abdeh Vande, M., Amiriyan Nezhad, A., & Maroufi Anvar, A. K. (2019). The Evidentiary Value of Oaths in Criminal Law and Jurisprudence. National Conference on New Ideas in Applied Research in Humanities,
دانلودها
گاهشمار انتشار
- ارسال
- بازنگری
- پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2025 Mohsen Sadeghi Larimi (Author); Seyed Ali Hashemi Khan-Abbasi (Corresponding author); Hossein Bagheri (Author)

این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.