تضمین‌های قانون اساسی برای توانمندسازی زنان در قوانین اساسی کشورهای بهار عربی و قوانین اساسی معاصر: مطالعه‌ای تحلیلی در پرتو معیارهای بین‌المللی حقوق بشر

نویسندگان

  • رقیه قاسم محمد العکیلی دانشجوی دکتری، گروه حقوق عمومی، دانشکده حقوق، دانشگاه قم، قم، ایران نویسنده
  • مهدی رجایی استادیار، گروه حقوق عمومی، دانشکده حقوق، دانشگاه قم، قم، ایران نویسنده مسئول https://orcid.org/0009-0007-2091-8619

کلمات کلیدی:

 تضمین‌های قانون اساسی, توانمندسازی زنان, قوانین اساسی کشورهای بهار عربی, قوانین اساسی معاصر, معیارهای بین‌المللی حقوق بشر

چکیده

توانمندسازی زنان یکی از مؤلفه‌های اساسی حقوق اساسی معاصر و از شاخص‌های مهم ارزیابی میزان پایبندی نظام‌های سیاسی به اصول برابری، منع تبعیض، کرامت انسانی و مشارکت دموکراتیک است. پژوهش حاضر با هدف تحلیل تضمین‌های قانون اساسی برای توانمندسازی زنان در کشورهای متأثر از بهار عربی و مقایسه آنها با برخی رویکردهای معاصر قانون اساسی و معیارهای بین‌المللی حقوق بشر انجام شده است. تمرکز اصلی مطالعه بر تونس، مصر، لیبی و یمن است و ابعاد مختلف توانمندسازی شامل برابری جنسیتی، منع تبعیض مستقیم و غیرمستقیم، مشارکت سیاسی، دسترسی به مناصب عمومی، اقدامات مثبت، حقوق اقتصادی و اجتماعی، آموزش، سلامت و حمایت در برابر خشونت بررسی شده‌اند. روش پژوهش توصیفی ـ تحلیلی و تطبیقی است و بر تحلیل قواعد قانون اساسی و ارزیابی میزان قابلیت اجرای آنها استوار است. یافته‌ها نشان می‌دهد که تونس و مصر در مقایسه با سایر کشورهای مورد بررسی، چارچوب‌های صریح‌تر و گسترده‌تری برای حمایت از حقوق زنان ایجاد کرده‌اند و از برابری صوری به سمت برخی اشکال برابری واقعی و تعهدات مثبت دولت حرکت کرده‌اند. در مقابل، در لیبی و یمن، بی‌ثباتی سیاسی، منازعه و ضعف نهادهای عمومی، اثربخشی تضمین‌های حقوقی را به‌شدت محدود کرده است. نتایج همچنین نشان می‌دهد که صرف درج اصول برابری در قانون اساسی برای تحقق توانمندسازی کافی نیست و وجود سازوکارهای قضایی و نهادی مستقل، قوانین عادی سازگار، اراده سیاسی و سیاست‌های عمومی مؤثر ضروری است. در نهایت، توانمندسازی واقعی زنان زمانی تحقق می‌یابد که تضمین‌های قانون اساسی به حقوقی پایدار، قابل مطالبه و مؤثر در زندگی سیاسی، اقتصادی و اجتماعی زنان تبدیل شوند.

مراجع

Al-Desouky, M. I. (2011). Constitutional and Legal Protection of the Rights of Working Women. Dar Al-Nahda Al-Arabiya for Publishing and Distribution.

Al-Dhafiri, S. (2006). Protection of Working Women [Master's thesis, Al-Nahrain University].

Al-Hilu, M. R. (2003). Constitutional Law. Dar Al-Jami'a Al-Jadida.

Al-Khawaldeh, S. (2019). Jordanian Women's Participation in Political Life (1921-2007). Dar Al-Khaleej for Publishing and Distribution.

Al-Qaralah, G. M. (2012). Jordanian Women's Rights and Their Role in Society. National Library Department.

Al-Shadhili, F. A. (2012). The Human Rights of Women between National Legislation and International Charters. Dar Al-Matbu'at Al-Jami'iyya.

Ali, A. a.-R. (2018). Human Rights. Dar Al-Yazouri Scientific.

Alwan, A. a.-K. (2015). Al-Wasit in Public International Law. Dar Al-Thaqafa for Publishing and Distribution.

Dagboush, N. (2008). International Human Rights Treaties Prevailing over Domestic Law. Dar Al-Huda.

Hamouda, M. S. (2010). International Protection of Women. Dar Al-Fikr Al-Jami'i.

Hassan, G. (2013). Constitutional Protection of Women's Political Rights in Algeria [Master's thesis, University of Algiers].

Ibrahim, A. A. a.-A. (2017). Protection of Human Rights in International Law. Zain Legal Publications.

Khababa, A. (2010). Guarantees of Human Rights. Dar Al-Fikr wa Al-Qanun.

Mazhar, I. (2015). Women in the Age of Democracy. Ain Center for Human, Social, and Humanities Studies and Research.

Muhammad, M. A. a.-H. (1990). Women's Rights between Islam and Other Religions. Madbouly Library.

Sarhan, A. a.-A. M. (1998). An Introduction to the Study of Guarantees of Human Rights. Dar Al-Nahda Al-Arabiya for Publishing and Distribution.

Shawqi, I. A. a.-T. A. (2010). Political Rights of Muslim Women: A Foundational, Applied, and Comparative Study in Islamic Jurisprudence. Al-Wafaa Legal Library.

Shibl Badr, a.-D. Protection of Human Rights and Fundamental Freedoms at the Level of International Non-Governmental Organizations. Journal of Legal and Administrative Sciences(9).

Skiker, M. A. (2008). Women's Rights in Religious Laws and Legislation. Kitab Al-Jumhuriyya.

Tariq, M. A.-R. (2015). Human Rights in International and Constitutional Law.

دانلودها

گاه‌شمار انتشار

چاپ شده
ارسال
بازنگری
پذیرش

شماره

نوع مقاله

مقالات

نحوه استناد به مقاله

قاسم محمد العکیلی ر. ., & رجایی م. (1406). تضمین‌های قانون اساسی برای توانمندسازی زنان در قوانین اساسی کشورهای بهار عربی و قوانین اساسی معاصر: مطالعه‌ای تحلیلی در پرتو معیارهای بین‌المللی حقوق بشر. پژوهش‌های تطبیقی فقه، حقوق و سیاست, 1-21. https://csjlp.org/index.php/csjlp/article/view/963