موضوعات در حکم غصب و ضمان ناشی از آنها
کلمات کلیدی:
غصب, مستودع, مستعیر, عدوان, در حکم غصب, اثبات ید بر مال غیرچکیده
غصب یکی از مهمترین اسباب ضمان قهری در حقوق ایران و فقه امامیه است که بر استیلا بر حق غیر به نحو عدوان مبتنی است. با این حال، همه مواردی که موجب ضمان ناشی از استیلا بر مال دیگری میشوند، واجد عنصر عدوان از آغاز نیستند. قانون مدنی ایران در کنار غصب، از مفهوم «در حکم غصب» نیز استفاده کرده است تا وضعیتهایی را پوشش دهد که در آنها تصرف ممکن است در ابتدا مشروع، مأذون یا غیرعدوانی باشد، اما در ادامه به دلیل زوال اذن، پایان رابطه حقوقی، انکار مال، امتناع از استرداد یا فقدان سبب معتبر برای ادامه تصرف، به ید ضمانی تبدیل شود. پژوهش حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی و با تکیه بر مبانی فقه امامیه و مقررات قانون مدنی، به تبیین مفهوم و مصادیق در حکم غصب و بررسی آثار ضمانی ناشی از آنها میپردازد. یافتهها نشان میدهد که امانت مالکانه و شرعی پس از زوال مجوز، امتناع امین از استرداد مال، تصرف ناشی از اشتباه، مقبوض به عقد فاسد و نگهداری مال پس از انحلال قرارداد از مهمترین مصادیق ید ضمانی غیرعدوانی هستند. در این موارد، اصل الزام به رد عین، جبران مثل یا قیمت در صورت تلف، مسئولیت نسبت به نقص و عیب و در شرایطی مسئولیت نسبت به منافع قابل اعمال است. با این حال، یکسان دانستن کامل وضعیت غاصب حقیقی و شخص در حکم غاصب با توجه به تفاوت منشأ و زمان تصرف، قابل دفاع نیست. نتیجه تحقیق نشان میدهد که مفهوم در حکم غصب باید به عنوان نهادی مستقل در قلمرو ضمان ید تحلیل شود و قانونگذار با تفکیک روشن میان غصب حقیقی و ید ضمانی غیرعدوانی، زمان آغاز مسئولیت و دامنه آثار هر یک را به طور دقیق مشخص سازد.
مراجع
Dadmarzi, S. M. (2014). Reasoned jurisprudence: Translation of Tahrir al-Rawdah fi Sharh al-Lumah. Bagheri Press.
Derayati, A. (2012). Jurisprudential foundations of the Civil Code (1 ed.). Dad va Danesh.
Emami, S. H. (1992). Civil law. Eslamiyeh Bookstore Publications.
Hojjati Ashrafi, G. (1993). Complete collection of laws and legal regulations with the latest amendments and additions. Ganj-e Danesh Library.
Jafari Langroudi, M. J. (2006). General legal encyclopedia. Rah-e Novin.
Jafari Langroudi, M. J. (2009). Encyclopedia of civil and commercial law (1 ed.). Ganj-e Danesh.
Jafari Langroudi, M. J. (2014). Comprehensive legal terminology (6 ed.). Ganj-e Danesh Library.
Khomeini, S. R. (1993). Translation of Tahrir al-Wasilah (12 ed., Vol. 3). Islamic Publications Office.
Shahidi, M. (1998). Extinction of obligations (4 ed.). Hoghooghdan.
دانلودها
گاهشمار انتشار
- ارسال
- بازنگری
- پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2025 Mohammad Hassan Ommi (Author); Hossein Mehrpour Mohammad Abadi (Corresponding author); Seyed Hadi Hosseini (Author)

این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.