مدیریت پیشگیری حقوقی و کنترل جرایم سازمان یافته باندی و سایبری
کلمات کلیدی:
پیشگیری حقوقی, جرایم سازمان یافته باندی و سایبری, جرم شناسیچکیده
این مقاله متکفل بررسی مدیریت پیشگیری حقوقی و کنترل جرایم سازمان یافته باندی و سایبری و به دنبال بازتعریف بنیادین مدیریت پیشگیری حقوقی در برابر جرایم سازمانیافته با روش توصیفی و تحلیلی است. بی تردید بدون درک دقیق تفاوت ماهوی بین جرایم باندی و سایبری، بدون تمایز مفهومی بین فضاهای سایبری و مجازی، و بدون توجه به اصول دانشبنیان، فرابخشی و نتیجهمحوری، هیچ سیاست جنایی مؤثری نمیتوان طراحی کرد. یاافته ها بیانگر این است که عدم تمایز مفهومی بین «فضای سایبری» و «فضای مجازی» در متون قانونی و سیاستی ایران، که منجر به تعریفهای نامناسب، جرمانگاریهای ناکارآمد و اجرای ناهمگون قوانین شده است. در حالی که «فضای سایبری» به عنوان یک محیط فنی-فیزیکی-منطقی شامل سامانهها، شبکهها و دادهها تعریف میشود، قانونگذار ایران اغلب از اصطلاحات «فضای مجازی» یا «بستر مجازی» بهصورت مترادف استفاده کرده است (مانند ماده ۲(۵۰۰ مکرر) قانون مجازات اسلامی، ماده ۹ قانون حمایت از اطفال و نوجوانان، و ماده ۵۹ و ۶۰ قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت مصوب ۱۴۰۰)، بدون آنکه تفاوت ذاتی این مفاهیم را بپذیرد. این امر، نه تنها تفسیر قانون را با مشکل مواجه میکند، بلکه امکان طراحی یک سیاست جنایی دقیق و متناسب با ویژگیهای فضای سایبری را نیز تضعیف میسازد. همچنین فقدان یک چارچوب حقوقی یکپارچه برای مدیریت پیشگیری از جرم، که باعث تکثر نهادهای موازی، فقدان هماهنگی بینبخشی و تمرکز بر رویکردهای بازدارنده به جای پیشگیری ساختاری شده است. در ایران، علیرغم وجود نهادهایی چون شورای عالی فضای مجازی و پلیس سایبری، هیچ نهاد مرکزی و مستقلی برای مدیریت پیشگیری حقوقی از جرم وجود ندارد. این امر، مدیریت پیشگیری را به یک فرآیند غیرسیستمی، ناپایدار و نتیجهمحور تبدیل کرده است. از سویی دیگر نادیده گرفتن ابعاد جرمشناسی و علتشناختی جرایم سایبری، بهویژه در تحلیل انگیزههای مجرمانه. اگرچه در جرایم سنتی، انگیزههای اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی تا حدی مورد توجه قرار گرفتهاند، اما در مورد جرایم سایبری، عواملی چون سرگرمی، شهرت، عقدۀ روانشناختی، انتقام شخصی یا کنجکاوی فنی که در مطالعات داخلی و بینالمللی به آنها اشاره شده اغلب نادیده گرفته شدهاند. این امر، مانع از طراحی راهکارهای پیشگیری غیرکیفری و دانشبنیان میشود. ضعف در تطبیق نظریههای جرمشناسی با واقعیتهای فضای سایبری. نظریههای کلاسیک مانند نظریه کنترل اجتماعی، نظریه فشار و نظریه یادگیری اجتماعی، اگرچه در تحلیل جرایم فیزیکی مؤثرند، اما در فضای سایبری که پیوندهای اجتماعی ضعیفتر، هویت ناشناستر و انگیزهها پیچیدهتر است، نیاز به بازتعریف و تطبیق دارند. این تطبیق، در نظام حقوقی ایران عملاً صورت نگرفته است. نتایح این تحقیق نشان میدهد در ایران، حقوق پیشگیری هنوز در سطح یک تکلیف محوری محدود میشود. این امر، باعث بحران هویت حقوق پیشگیری و ناتوانی در ایجاد یک سیاست جنایی علمی و پایدار شده است. تا زمانی که پیشگیری از جرم دیگر یک تکلیف جانبی نیست، بلکه باید به عنوان یک سیاست ملی، نظاممند، دانشبنیان و نتیجهمحور، در قلب سیاست جنایی ایران قرار گیرد. تا زمانی که نهادهای موازی پیشگیری منحل نشوند، و تا زمانی که نظریههای جرمشناسی با واقعیتهای دیجیتال تطبیق نیابند و قانونگذار از تعاریف نامناسب فاصله نگیرد، به راه حل مناسبی برای پیشگیری حقوقی و کنترل جرایم سازمان یافته باندی و سایبری دست پیدا نخواهیم کرد.
مراجع
Afshar, A., Tormehchi, A., Golshan, A., Aghaian, A., & Shahriari, H. (2014). A Review of Cybersecurity for Industrial Control Systems. Control Journal, 8(1), 31-45.
Aghababaii, H. (2010). The Scope of Security in Criminal Law. Institute of Islamic Culture and Thought Publications.
Ahmadi, H., & Nikpour Qanvani, L. (2013). The Application of Qualitative Methods in the Study of Cybercrimes. Journal of Social Sciences, Faculty of Literature and Humanities, Shiraz University(5), 1-12.
Ahmadi, P., Khademi, E., & Fattahi Bayat, S. (2016). Effects of New Communication Technologies (Internet, Computer Games, and Satellite) on Social Education, with Emphasis on the Adjustment of Second-Year High-School Students in Tehran. New Educational Ideas(20), 9-36.
Akbari, A., & Mousavi, S. (2019). Iran's Cybersecurity Framework: Institutions and Policies. Journal of Cybersecurity Studies, 12(3), 78-92.
Akhavat, M. A. (2015). Commentary and Interpretation of Articles of the Islamic Penal Code. Dadresi Monthly, 5(29), 34.
Aminzadeh, F., & Ghaffari, A. (2019). Security Challenges of Iran's Energy Infrastructure: Lessons from the Iran-Iraq War. Middle East Security Review, 8(1), 56-67.
Beigi, J., & Khoshyari, R. (2011). Computer Crimes and Countermeasures in International Instruments. Regional Conference on the Challenges of Computer Crimes in the Contemporary Era, Maragheh.
Bryant, R. (2021). Internet Control and Surveillance Mechanisms in Iran. Middle East Policy Journal, 15(4), 112-125.
Farhadi Alashti, Z., & Javan Jafari Bojnordi, A. (2017). Challenges Facing Situational Prevention of Transnational Cybercrimes. Quarterly Journal of Intelligence and Criminal Research, 12(45), 9-32.
Gercke, M., & Akbari, M. (2010). Cybercrime: A Guide for Developing Countries (1st ed.). Iranian Cyber Police Publications.
Gkoktsis, G., Lauer, H., & Jager, L. (2023). Risk Assessments in Virtual Power Plants with NESCOR Criteria: Practical Application, Advantages and Disadvantages. ARES,
Hassan Beigi, E. (2005). Development of the National Data Network: Challenges and Threats to National Security. Quarterly Journal of Management Studies(48), 1-28.
Heydari, M., Shahbazi, O., & Shirani, P. (2018). Challenges and Opportunities for the Police in Addressing Cybercrimes. Detective Quarterly, 12(45), 41-54.
Jalali Farahani, A. (2014). Prevention of Computer Crimes. Judiciary Legal Journal(47), 87-119.
Khalifeh, M. (2020). Cybersecurity Frameworks in the Gulf Cooperation Council: A Comparative Study. Gulf Security Journal, 9(2), 88-99.
Li, J. (2024). Multi-Governance Model of New Cybercrime under the Risk of New Technologies: Risks and Responses. Lecture Notes in Education Psychology and Public Media,
Moisiienko, A. (2024). Sanctions and Cybercrimes: The United States' Approach to Countering Cyber Threats. International Security Journal, 22(3), 201-215.
Moulos, V., Chatzikyriakos, G., Kassouras, V., Doulamis, A., Doulamis, N., & Leventakis, G. (2018). A Robust Information Life Cycle Management Framework for Securing and Governing Critical Infrastructure Systems. Inventions.
Najafi Abrandabadi, A. H. (2016). Criminology at the Beginning of the Third Millennium: An Introduction. In Encyclopedia of Criminology (4th ed.). Ganj-e Danesh.
Nguyen, H., & Sikal, A. (2021). Iran's Offensive Cyber Capabilities: Evolution and Impacts. Strategic Studies Quarterly, 15(2), 67-83.
Parvizi, R. (2016). Investigating Computer Crimes (1st ed.). Jahan Jam-e Jam Publications.
Radoglou-Grammatikis, P. I., Sarigiannidis, P. G., & Lagkas, T. D. (2021). Secure and Resilient Electrical Power and Energy Systems: The SDN-microSENSE Project. The Project Repository Journal.
Razavi, M. (2007). Cybercrimes and the Role of Police in Preventing and Detecting Them. Quarterly Journal of Police Knowledge(32), 120-140.
Saybani, A., & Karimi, A. (2018). Iran's Criminal Policy on Computer Financial Crimes. Political Science, Law, and Jurisprudence Studies, 4(1), 124-142.
Sobhkhiz, R. (2015). Legal Challenges of Cybercrimes in International Law and Iran's Legal System. Quarterly Journal of Intelligence and Criminal Research, 10(39), 117-138.
Tabar, M. A., & Hosseini, S. (2021). Interorganizational Cooperation within Iran's Cybersecurity Framework. Journal of National Security Studies, 10(1), 23-36.
Taghizadeh, M., Zomorodi, K., & Hajian, M. (2017). The Role of the European Union in Regulating Cybercrimes. Quarterly Journal of International Police Studies, 8(29), 104-143.
Vatani, A., & Asadi, H. (2016). Criminal Policy of the Islamic Republic of Iran on Cybercrimes, with Emphasis on Their Particular Features. Islamic Law Research Journal, 1(43), 99-126.
Yar, M., Babaei, Y., & Asli, A. (2011). Cybercrime and Society (1st ed.). Majd Publications.
Yarovenko, H., & Rogkova, M. (2022). Dynamic and Bibliometric Analysis of Terms Identifying the Combating Financial and Cyber Fraud System. Financial Markets, Institutions and Risks, 6, 93-104.
Zabihollahnejad, V. (2017). The Nature of Computer and Virtual (Cyber) Crimes and the Role of FATA Police in Their Prevention and Detection. Quarterly Journal of Police Knowledge, Tehran Police, 3(24), 8-27.
دانلود
گاهشمار انتشار
- ارسال
- بازنگری
- پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2025 Hamideh Panahi (Author); Seyed Mostafa Hashemi (Corresponding author); Esmael Behesht (Author)

این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.