شناخت و تبیین جلوه‌های دادرسی منصفانه نسبت به بزه‌دیده و بزهکار در آرای محاکم قضایی

نویسندگان

  • مائده کاظمی گروه حقوق جزا و جرم شناسی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران نویسنده https://orcid.org/0009-0009-7314-2986
  • عباس تدین گروه حقوق کیفری و جرم شناسی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران نویسنده مسئول https://orcid.org/0009-0000-0712-5832
  • مرتضی ناجی زواره گروه حقوق جزا و جرم شناسی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران نویسنده https://orcid.org/0009-0008-0585-1898

کلمات کلیدی:

دادرسی منصفانه؛ بزه‌دیده؛ بزهکار؛ حقوق متهم؛ آرای قضایی؛ عدالت کیفری

چکیده

دادرسی منصفانه یکی از اساسی‌ترین مؤلفه‌های نظام عدالت کیفری است که مشروعیت تصمیم‌های قضایی و میزان حمایت از حقوق اشخاص را در فرایند کیفری تعیین می‌کند. این مفهوم تنها به تضمین حقوق متهم محدود نمی‌شود، بلکه حمایت از بزه‌دیده، امکان مشارکت مؤثر وی در فرایند رسیدگی، دسترسی به عدالت، برخورداری از حمایت قضایی و امکان مطالبه جبران خسارت را نیز در بر می‌گیرد. پژوهش حاضر با هدف شناخت و تبیین جلوه‌های دادرسی منصفانه نسبت به بزه‌دیده و بزهکار در آرای محاکم قضایی انجام شده و می‌کوشد چگونگی برقراری توازن میان حقوق این دو طرف را در فرایند کیفری بررسی کند. روش پژوهش توصیفی ـ تحلیلی است و در آن، اصول و تضمین‌های بنیادین دادرسی منصفانه در ارتباط با متهم و بزه‌دیده و نحوه انعکاس آنها در استدلال قضایی مورد بررسی قرار گرفته است. یافته‌ها نشان می‌دهد که اصل برائت، حق دفاع، حق برخورداری از وکیل، حق سکوت، قانونی بودن رسیدگی، بی‌طرفی مرجع قضایی، برخورداری از رأی مستدل و امکان اعتراض از مهم‌ترین جلوه‌های دادرسی منصفانه نسبت به متهم هستند. در مقابل، حق دسترسی به عدالت، حق شنیده‌شدن، امکان ارائه ادله، حمایت از امنیت و حیثیت، جلوگیری از بزه‌دیدگی ثانویه و برخورداری از سازوکارهای جبران خسارت، مهم‌ترین مؤلفه‌های دادرسی منصفانه نسبت به بزه‌دیده محسوب می‌شوند. همچنین، آرای قضایی زمانی بیشترین انطباق را با معیارهای دادرسی منصفانه دارند که دادگاه ضمن ارزیابی مستقل و دقیق ادله، به دفاعیات و ادعاهای هر دو طرف پاسخ داده و میان مسئولیت کیفری، حقوق بزه‌دیده و الزامات قانونی توازن برقرار کند. در نهایت، تحقق دادرسی منصفانه مستلزم گذار از رویکرد یک‌جانبه و حرکت به سوی الگویی متوازن، قانون‌مدار و مبتنی بر کرامت انسانی است.

مراجع

Alavi, S. M. (2019). Fair trial: A review of applicable laws (1st ed.). Majd.

Almasi, N. A., & Habibi Dargah, B. (2012). An introduction to the quality of adjudication in efficient judicial proceedings. Judicial Law Perspectives(58).

Aqaei Jannat Makan, H. (2018). The right to a fair and equitable trial (1st ed.). Jangal.

Babaei, M. A. (2013). The accused's right to defense counsel during preliminary investigations. Legal Teachings(13).

Badam Firuz, F. (2022). Principles of fair trial in Iranian law with a perspective on common law (1st ed.). Kankash.

Danesh, T. Z. (2014). Juvenile delinquency proceedings in comparative law (3rd ed.). Mizan.

Dehqani, A., Ashuri, M., & Rahmdel, M. (2022). Requirements of impartiality in preliminary investigations: Challenges and solutions in Iran's judicial system. Criminal Law Research, 10(39).

Fardust, G. R. (2022). The application of fair and equitable trial principles in criminal quasi-judicial bodies (1st ed.). Majd Scientific and Cultural Association.

Farhadi, H., & Shams, A. (2022). Realizing restorative justice in dispute resolution councils through a fair trial approach. Judgment, 22(110).

Goldust Juybari, R. (2022). Criminal procedure (16th ed.). Jangal.

Hosseini, R. (2016). Justice and adjudication in the Quran. Bustane Ketab.

Javidzadeh, H. R., & Abdian Kordkandi, J. (2017). The right to information about the fate of the accused: With emphasis on Iranian criminal law and international human rights instruments (1st ed.). Shahr-e Danesh.

Karbasforush, Q., Varvaei, A., & Tavassolizadeh, T. (2020). Victims' rights from the perspective of fair trial and ethics in criminal procedure and the Statute of the International Criminal Court. Ethics in Science and Technology, 15(3).

Khaleqi, A. (2022). Criminal procedure (11th ed.). Shahr-e Danesh Institute for Legal Studies.

Mansurabadi, A. (2013). The right to appeal in fair trial proceedings. Private Law(8).

Mirmohammad Sadeqi, H. (2019). General criminal law. Mizan.

Mohammadi, P. (2023). Strategic principles of fair trial (2nd ed.). Majd.

Musavi, A. (2017). Principles of fair trial in the Iranian legal system. Jangal.

Nosrati, M. (2017). Fair trial in Iranian criminal law with a perspective on international criminal law (1st ed.). Qanun Yar.

Pahlavan, M. J. (2017). An introduction to understanding the rights of the accused in Iranian criminal law and international instruments (1st ed.). Majd.

Qorqani, A. (2019). The accused's right to silence: A comparative study of international instruments and Iranian law with emphasis on case law (1st ed.). Majd.

Rahmdel, M. (2014). Criminal procedure (1st ed., Vol. 1). Dadgostar.

Rajabi Taj Amir, E. (2019). The right of access to counsel in police investigations (1st ed.). Majd.

Razavi Asl, S. M. (2024). Examining the principles of fair trial in Iranian law. State and Law, 2(19).

Shahed, B., & Mehra, N. (2018). Some prominent manifestations of the fair trial model in the 2013 Code of Criminal Procedure. Criminal Law and Criminology Research, 6(12).

Shahsavari, S., Moazzenzadegan, H. A., & Rayejian Asli, M. (2023). Victim participation in judicial proceedings: Foundations, challenges, and solutions. Judicial Law Perspectives, 28(102).

Sheikh al-Eslami, S. S., & Pirhadi, M. (2024). Fair trial in national and international instruments: The place of human rights in criminal procedure (2nd ed.). Majd.

Tadayon, A., & Baqerinejad, Z. (2020). The ontology of fundamental principles of criminal procedure. Criminal Law Research, 9(33).

Tavajjohi, A., & Dehqani, A. (2013). The conflict between security-oriented policies and fair trial standards. Criminal Law Research, 1(3).

Varvaei, A., Bahramipur, R., & Salimi, R. (2021). The rights of the accused in police custody in Iran's criminal justice system (3rd ed.). Behnami.

Yusefi, M. (2021). A comparative study of fair trial in administrative and judicial bodies. Public law(23).

Zarifi, G. R. (2018). Examining criminal procedure in the realization of fair trial. Legal Studies(20).

Zeraat, A. (2014). Iranian criminal procedure: With emphasis on principles and rules (1st ed.). Mizan.

دانلودها

گاه‌شمار انتشار

چاپ شده
ارسال
بازنگری
پذیرش

شماره

نوع مقاله

مقالات

نحوه استناد به مقاله

کاظمی م., تدین ع., & ناجی زواره م. . (1406). شناخت و تبیین جلوه‌های دادرسی منصفانه نسبت به بزه‌دیده و بزهکار در آرای محاکم قضایی. پژوهش‌های تطبیقی فقه، حقوق و سیاست, 1-19. https://csjlp.org/index.php/csjlp/article/view/933