مشروعیت بهرهگیری از دروغسنج در فرآیند کشف حقیقت کیفری با تأکید بر حریم خصوصی و اصل دادرسی عادلانه
کلمات کلیدی:
دروغسنج, پلیگراف, کشف حقیقت کیفری, دادرسی عادلانه, حریم خصوصی, حق سکوت, منع خوداتهامیچکیده
پیشرفت فناوری در عرصه علوم جنایی، بهکارگیری ابزارهای نوین را در فرآیند کشف حقیقت کیفری اجتنابناپذیر ساخته است. دروغسنج یا پلیگراف، بهعنوان یکی از این ابزارها، با ثبت و تحلیل واکنشهای فیزیولوژیک نظیر فشار خون، ضربان قلب، ریتم تنفس و هدایت الکتریکی پوست، در پی تشخیص صداقت یا عدم صداقت افراد در پاسخ به سؤالات هدفمند است. بهکارگیری این فناوری در دادرسی کیفری، تقابل جدی میان ضرورت کشف حقیقت از یک سو، و صیانت از حقوق بنیادین متهم، بهویژه حریم خصوصی و الزامات دادرسی عادلانه از سوی دیگر را پدید آورده است. پرسش اصلی این پژوهش آن است که آیا استفاده از دروغسنج در فرآیند دادرسی کیفری از منظر حقوقی مشروع است یا اینکه حریم خصوصی، حق سکوت و اصل منع خوداتهامی، مانعی جدی در برابر این ابزار تلقی میشوند. این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی و با رویکرد تطبیقی نشان میدهد که مشروعیت بهرهگیری از دروغسنج، مطلق نبوده، بلکه مشروط و نسبی است. اعمال چنین ابزاری تنها در صورت اخذ رضایت آزادانه و آگاهانه، محدودیت قلمرو استفاده و در نظر گرفتن نتایج آن بهعنوان اماره در کنار سایر ادله، با اصول دادرسی منصفانه سازگاری خواهد داشت. خلأ تقنینی موجود در نظام حقوقی ایران، ضرورت وضع مقررات صریح در این زمینه را آشکار میسازد.
مراجع
Aghababaei, H., & Ahmadi Natour, Z. (2012). Polygraph technology as a threat to privacy. Pazhuheshnameh-ye Hoquq-e Keyfari, 3(1), 7-28.
Ansari, B. (2015). Privacy Law. Mizan.
Ashouri, M. (2005). Criminal Procedure. SAMT.
Ashouri, M. (2011). Criminal Justice: Collected Articles. Ganj-e Danesh.
Ben-Shakhar, G. (2002). A Critical Review of the Control Questions Test (CQT). In M. Kleiner (Ed.), Handbook of Polygraph Testing (pp. 57-96). Academic Press.
Danaei, S. (2022). Analytical examination of false testimony in Iranian criminal law. Hamedan.
Khaleghi, A. (2013). Criminal Procedure. Shahr-e Danesh.
Moazenzadegan, H. A., & Amiri, A. (2022). Legislative and judicial challenges of scientific evidence in Iranian criminal law. Pazhuhesh-ha-ye Hoquq-e Jaza va Jormshenasi, 10(19), 37-73.
Razmjoo, R., & Razmjoo, A. (2022). A study of the use of modern technologies in polygraph devices in televised electoral debates. Motaleat-e Resaneh-i, 17(56), 41-58.
Sadeghi, M. H. (2019). Privacy in Criminal Law. Mizan.
Saheban Ahmadi, M., & Heydari, A. (2020). The jurisprudential and legal status of polygraph technology in detecting security crimes. Faslnameh-ye Motaleat-e Feqhi va Hoquqi, 5(12), 11-30.
Salimi, R., & Goldoust Joybari, M. (2021). The position of polygraphy in Iran’s criminal evidence system. Pazhuhesh-e Hoquq-e Keyfari, 10(37), 65-100.
Smith, J. (2020). Scientific evidence in criminal proceedings: Admissibility and reliability. Oxford University Press.
Tadin, A. (2009). Obtaining Evidence in Criminal Procedure. Mizan.
دانلود
چاپ شده
ارسال
بازنگری
پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2025 Saeid Erfanian (Corresponding author)
این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.
