تحلیل نحوه جرم‌انگاری اخلال در نظم عمومی در قوانین کیفری ایران و ارزیابی کفایت و شفافیت تقنینی موجود

نویسندگان

  • سیداحسان امجدی گروه حقوق جزا و جرم‌شناسی، واحد سمنان، دانشگاه آزاد اسلامی، سمنان، ایران. نویسنده https://orcid.org/0009-0005-5198-6396
  • عبدالرحیم مرادی گروه حقوق خصوصی، واحد سمنان ، دانشگاه آزاد اسلامی، سمنان، ایران. نویسنده مسئول https://orcid.org/0000-0003-3660-1580
  • محمد روحانی مقدم گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، واحد سمنان ، دانشگاه آزاد اسلامی، سمنان، ایران. نویسنده https://orcid.org/0000-0001-8619-507X

کلمات کلیدی:

اخلال در نظم عمومی, جرم‌انگاری, ماده ۶۱۸, شفافیت تقنینی, اصل قانونی بودن, حقوق کیفری ایران

چکیده

نظم عمومی از مهم‌ترین ارزش‌های جمعی مورد حمایت حقوق کیفری است، اما ماهیت نسبی و انعطاف‌پذیر این مفهوم، جرم‌انگاری رفتارهای مخل آن را با چالش‌هایی از حیث اصل قانونی بودن، شفافیت و قابلیت پیش‌بینی قوانین کیفری مواجه می‌سازد. پژوهش حاضر با هدف تحلیل نحوه جرم‌انگاری اخلال در نظم عمومی در حقوق کیفری ایران و ارزیابی کفایت و شفافیت تقنینی مقررات موجود، با تمرکز بر ماده ۶۱۸ کتاب پنجم قانون مجازات اسلامی انجام شده است. روش پژوهش توصیفی ـ تحلیلی و مبتنی بر بررسی قوانین کیفری و منابع حقوقی مرتبط است. یافته‌ها نشان می‌دهد قانونگذار در ماده ۶۱۸ از الگویی ترکیبی استفاده کرده و رفتارهایی شامل هیاهو و جنجال، حرکات غیرمتعارف و تعرض به افراد را تنها در صورتی جرم دانسته است که به اخلال در نظم، آسایش یا آرامش عمومی یا بازداشتن مردم از کسب‌وکار منجر شوند. ازاین‌رو، جرم مذکور مقید به نتیجه است و صرف نامتعارف، ناپسند یا خلاف عرف بودن رفتار برای تحقق آن کفایت نمی‌کند. الزام به تحقق نتیجه عمومی یکی از مهم‌ترین نقاط قوت ساختار تقنینی ماده و عامل محدودکننده دامنه جرم محسوب می‌شود. بااین‌حال، اصطلاحاتی مانند «حرکات غیرمتعارف»، «آسایش عمومی» و «آرامش عمومی» فاقد معیارهای قانونی روشن‌اند و قانونگذار حد و شدت لازم اخلال، گستره عمومی نتیجه و مرز میان بی‌نظمی اجتماعی و اخلال کیفری را به‌طور دقیق مشخص نکرده است. همچنین، عنصر روانی جرم باید متناسب با ماهیت نتیجه‌محور آن تفسیر شود و علاوه بر عمد در رفتار، قصد نتیجه یا علم به وقوع نتیجه اخلال‌آمیز نیز مورد توجه قرار گیرد. در مجموع، اصل حمایت کیفری از نظم عمومی قابل توجیه است، اما ماده ۶۱۸ برای افزایش امنیت حقوقی و جلوگیری از تفسیرهای موسع نیازمند بازنگری است. تحدید مفهوم حرکات غیرمتعارف، تعیین معیارهای عینی‌تر برای اخلال قابل اعتنا، تصریح بر عمومی بودن نتیجه و تفکیک روشن‌تر اخلال کیفری از رفتارهای صرفاً نامتعارف، مهم‌ترین جهت‌گیری‌های اصلاحی پیشنهادی است.

مراجع

Ali Mirzaei, E. (2021). The Role of Legal Principles in Interpretation and Resolution of Conflicts of Laws: A Case Study of Iranian Criminal and Civil Laws. Judiciary Law Journal, 85(113).

Almasi, N. A., Alizadeh, A., & Karimpour, S. (2016). Public Order from Legal, Jurisprudential, and Sociological Approaches. Jurisprudential Research Journal(1), 1-36.

Ashouri, M. (2015). Criminal Justice II: Collected Articles (2nd ed.). Dadgostar.

Beccaria, C. (2016). On Crimes and Punishments (7th ed.). Mizan.

Feiz, A. (2016). Principles of Fiqh and Usul (24th ed.). University of Tehran Press.

Fouzi, Y. (2020). Political-Social Developments in the Islamic Republic of Iran, 1979-2017. SAMT / Institute for Research and Development in the Humanities / Supreme Council of the Cultural Revolution.

Ghaemifard, S. M., Ghorbani-Sini, H., & Mohseni, F. (2025). Legal Limits on Determining and Changing the Criminal Charge by the Judicial Authority and Its Consequences. Qazavat Quarterly, 25(124), 62-88.

Ghazi Shariatpanahi, A. (2017). Essentials of Constitutional Law (54th ed.). Mizan.

Hauser, J.-J., & Lemouland, J.-J. (2016). Ordre public et bonnes moeurs. Répertoire de droit civil.

Khaleghi, A. (2020). Guaranteeing the Rights of the Accused in the Criminal Process in Light of Public Law Theory. University of Tehran Studies in Criminal Law and Criminology, 1, 41-66.

Khani, V., & Mazhari, M. (2020). A Comparative Study of Citizenship-Rights Components in the Constitutions of Iran, Egypt, and Tunisia. Comparative Law Research Journal, 5, 185-208.

Mirzaei, M., & Rezaei, M. (2020). Criminal Policy Oriented toward Security and Freedom. Mizan.

Mohammadi, A. (2020). Preventive Torture from the Perspective of the Prohibition of Torture and Human Dignity. Public Law Studies Quarterly, 50(3).

Nobahar, R. (2019). From Preserving Government to Preserving the System. Public Law Research, 21(36), 41-64.

Sadati, S. M. J., & Nobahar, R. (2018). A Reflection on the Grounds for the Formation of a Strict Criminal Policy in the First Decade of the Islamic Revolution of Iran. Islamic Jurisprudence and Law Journal(17).

Safari, A. (2015). Penology (28th ed.). Jangal.

Shahabi, M. (2015). Legal Pluralism: A Reflection on the Basis of the Binding Force of Legal Rules and the Variables of Legal-System Transformation. Public Law Research Quarterly(48), 137-167.

Shahabi, M. (2018). Philosophy of Law: Theoretical Foundations of the Transformation of the Legal System from Traditional to Modern Law. Research Institute for Islamic Culture and Thought.

Sham'i, M., & Shahbaz, S. (2015). Maximum Criminalization (1st ed.). Jangal-Kavoshyar.

Sharifi Tarazkouhi, H. (2016). Human Rights: Values and Realities (2nd ed.). Mizan.

دانلود

گاه‌شمار انتشار

چاپ شده
ارسال
بازنگری
پذیرش

شماره

نوع مقاله

مقالات

ارجاع به مقاله

امجدی س. .، مرادی ع.، و روحانی مقدم م. (1406). تحلیل نحوه جرم‌انگاری اخلال در نظم عمومی در قوانین کیفری ایران و ارزیابی کفایت و شفافیت تقنینی موجود. پژوهش‌های تطبیقی فقه، حقوق و سیاست، 1-21. https://csjlp.org/index.php/csjlp/article/view/834

مقالات مشابه

1-10 از 417

همچنین برای این مقاله می‌توانید شروع جستجوی پیشرفته مقالات مشابه.