بازی دام قانونی در سیاست جنایی ایران: مدلی جرمشناختی برای تحلیل رفتار پیشگیرانه پلیس و مجرم در موقعیتهای جرمزا
کلمات کلیدی:
بازی دام قانونی, جرمشناسی موقعیتی, پیشگیری پلیسی, نظریه بازیها, سیاست جنایی ایرانچکیده
بازی دام قانونی بهمثابه مدلی نوین در جرمشناسی تحلیلی، چارچوبی برای فهم رفتار متقابل میان نهاد اجرای قانون و مجرم بالقوه در موقعیتهای جرمزا ارائه میدهد. مسئله اصلی این پژوهش، بررسی چگونگی تأثیر سطح نظارت، هزینههای مجازات و ویژگیهای موقعیتهای اجتماعی بر تصمیم عقلانی مجرم و کارآمدی رویکرد پیشگیرانه پلیس در سیاست جنایی ایران است. هدف، ارائه مدلی نظری برای بازتعریف رابطه استراتژیک میان کنشگر خلافکار و نظام نظارتی بهمنظور افزایش بازدارندگی موقعیتی و ارتقای هوشمندسازی پیشگیری است. پژوهش حاضر از نوع نظری – مدلی است و بر بنیان تلفیق مفهومی نظریه بازیها با اصول جرمشناسی موقعیتی استوار است. طراحی مدل بر پایه تعامل دو بازیگر اصلی (مجرم و پلیس) صورت گرفته و از ماتریس تصمیم و تعادل نش برای تحلیل سازوکارهای رفتاری و سیاستهای پیشگیرانه استفاده گردیده است. منابع پژوهش شامل دادههای نظری، متون حقوق داخلی، و مطالعات تطبیقی درباره مدلهای پیشگیری مبتنی بر تحلیل موقعیت است. تحلیل نتایج مدل نشان میدهد که رابطه میان شدت نظارت، احتمال کشف جرم، و هزینه مجازات از نوع غیرخطی و تعاملی است. افزایش هزینه ارتکاب، احتمال نظارت، و مشروعیت نهاد قانون میتواند تعادل رفتاری بازی را از وضعیت نقض قانون به همکاری و رعایت قانون تغییر دهد. بدینترتیب، راهبرد نظارتی پویا و مبتنی بر داده، بیشترین اثربخشی را در کاهش موقعیتهای جرمزا دارد. بازی دام قانونی ابزاری مفهومی برای بازطراحی سیاست جنایی پیشگیرانه ایران فراهم میسازد؛ الگویی که با ترکیب نظریه بازیها و جرمشناسی موقعیتی، امکان تحلیل عقلانی رفتار بزهکار و تصمیمات پلیس را فراهم میکند. اتخاذ سیاست نظارتی پویا، تخصیص هدفمند منابع، و بازتعریف ساختار پاداش و مجازات، ایجاد تعادل اجتماعی جدیدی را ممکن میکند که در آن احتمال وقوع جرم به حداقل میرسد و کارآمدی نظام پیشگیری ارتقا مییابد.
مراجع
Allahverdi, F., & Mehrabi, A. (2019). Criminal Rationality, Limitations, and Challenges: With Emphasis on Violent Crimes. Unknown.
Ghaffari, S. (2021). A Critical Study of Iran's Criminal Policies in Preventing the Emergence of White-Collar Offenders. Judicial Legal Research, 28.
Gholami, H., & Gholami, N. (2021). A Criminological Analysis of State Crime Based on Game Theory. Unknown Journal, 10(38).
Golparvar, M., & Shahabi, M. (2011). The Application of Game Theory in Explaining Electoral Competitions. Political and International Research Journal, 3(6).
Habibzadeh Momen, B., & Varvaei, A. (2018). An Analysis of Iran's Criminal Policy toward White-Collar Crimes. Shushtar Social Sciences Quarterly, 11.
Kiani-Qalehno, R. (2022). A Study of Decision Strategies in the JCPOA Based on the Mechanism of Game Theory. Innovation Management and Operational Strategies(12).
Maddah, A. (2020). A Study of the Effects of the Structure of Iran's Legal System on Crime Prevention with Regard to the Offender's Penal Rationality. Judicial Legal Research, 1(2).
Milani, A., Bagheri, N., & Shirazi-Moghaddam, M. M. (2016). The Performance of Iran's Legal System in Confronting Organized Crimes. Unknown.
Rezaei-Shourki, T. (2020). A Study of the Penal Rationality of Criminals Based on Type of Crime and Offenders in the Iranian Legal System. Judicial Legal Research, 26.
Rezaeinejad, I., & Rezaei-Shourki, T. (2021). A Study of Criminal Mentality Based on the Behavioral Analysis of Offenders with Regard to the Iranian Criminal Law System. Judicial Legal Research, 2(4).
Saffar Sabzevar, F. (2025). An Analysis of the Physical Conditions Contributing to Crime-Prone Urban Spaces and Preventive Design Solutions: A Case Study of Enghelab Street, Tehran. Applied researches in Geographical Sciences(78).
Salimi, H., Motaghi, V., Abolghasemian, M., & Pourqader Choubar, A. (2022). A Systematic Approach Using Nash Equilibrium Calculation in Game Theory to Solve Decision-Making Problems through the Chicken Game. Proceedings of the Fourth International Conference on Management, Tourism, and Technology,
Yari-Haj-Atalu, R. (2013). Iran's Criminal Policies toward White-Collar Crimes with Emphasis on Penal Prevention. Scientific Quarterly of International Police Studies, 4(14), 1.
دانلودها
گاهشمار انتشار
- ارسال
- بازنگری
- پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2026 Afshin Maddah (Author); Iraj RezaeeNezhad (Corresponding author); Abdolreza Barzegar (Author)

این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.