مطالعه تطبیقی و تبیین ساختار ضمان عیب و تقلیل ثمن در حقوق مصر و ایران
کلمات کلیدی:
ضمان عیب, ارش, تقلیل ثمن, خیار عیب, تعادل قراردادی, حقوق ایران, حقوق مصر, جبران خسارتچکیده
ضمان عیب یکی از مهمترین نهادهای حقوق قراردادهاست که با هدف حمایت از خریدار در برابر کاهش ارزش یا منفعت مورد معامله و حفظ تعادل اقتصادی قرارداد شکل گرفته است. در حقوق ایران، این نهاد عمدتاً در قالب خیار عیب و حق مطالبه ارش تنظیم شده است. ارش به خریدار امکان میدهد بدون فسخ قرارداد، مبیع معیوب را نگه داشته و کاهش ارزش ناشی از عیب را جبران کند. با این حال، وابستگی ساختاری ارش به خیار عیب و اختلافنظر درباره ماهیت حقوقی آن، از جمله اینکه ارش بخشی از ثمن، غرامت یا ابزار بازگرداندن تعادل معاوضی است، موجب محدودیت در تبیین قلمرو و آثار آن شده است. در مقابل، حقوق مصر ضمان عیب را در چهارچوب گستردهتری از تعهدات فروشنده و جبران اجرای معیوب قرارداد تنظیم کرده و تقلیل ثمن را بهعنوان یکی از ابزارهای حفظ قرارداد و بازسازی تعادل اقتصادی شناسایی میکند. پژوهش حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی و رویکرد تطبیقی، مبانی، شرایط تحقق و آثار ضمان عیب و نیز ساختار ارش و تقلیل ثمن را در دو نظام حقوقی بررسی میکند. یافتهها نشان میدهد که هر دو نهاد از حیث کارکرد، در جهت جبران کاهش ارزش موضوع معامله و جلوگیری از توسل غیرضروری به فسخ عمل میکنند، اما تقلیل ثمن در حقوق مصر پیوند روشنتری با نظام عمومی ضمانتاجراهای قراردادی و خسارات تکمیلی دارد. در مقابل، ارش در حقوق ایران همچنان در چهارچوب سنتی خیار عیب باقی مانده است. نتیجه پژوهش حاکی از آن است که بازخوانی ارش بهعنوان سازوکاری برای جبران کاهش قابل سنجش ارزش یا منفعت موضوع قرارداد، همراه با تفکیک آن از خسارات تبعی و تعیین معیارهای روشن ارزیابی، میتواند انسجام حقوق قراردادهای ایران را افزایش دهد و امکان حفظ مؤثرتر قرارداد را فراهم سازد.
مراجع
Badawi, E. M. (2022). Good Faith Doctrine and Its Impact on Warranty Obligations in Commercial Contracts: Egyptian Judicial Practice. Global Law Publishing.
El-Awadi, N. (2020). A Comparative Analysis between the Concept of Arsh in Iran and the Warranty under the Egyptian Civil Code. International Review of Contract Law, 48(1), 201-225.
El-Dahshan, A. (2023). Harmonizing Contractual Fault with Civil Liability: Lessons from Egyptian Case Law. Alexandria Bar Association Press.
El-Hefny, A. (2021). The Civil Code of Egypt and Modern Contractual Guarantees. Cairo University Press.
Eskandari, F. (2022). A Comparative Study of the Legal Nature of Arsh in Imamiyya Jurisprudence and Iranian and French Law University of Tehran, Faculty of Law and Political Science].
Fahmy, A. (2024). The Egyptian Civil Code's Comprehensive Provisions on Warranty for Defects and Compensatory Justice. The Egyptian Law Review, 15(2), 45-68.
Farahmand, F., & Kashefi, R. (2025). Integrating the Law of Defective Goods Remedies with General Contractual Liability: A Critique of Arsh and Egyptian Models. Journal of Middle Eastern Legal Studies, 10(1), 10-35.
Ghasemi, H. (2021). The Role of Expert Assessment and Judicial Discretion in Determining Damages Arising from Defective Goods. Private Law Quarterly, 2(51), 301-322.
Haleeb, S. (2025). The Dynamic Approach of Egyptian Case Law in Defective Goods Remedies: A Shift towards Restorative Justice. Cairo University Law Journal, 50(3), 78-99.
Haliba, S. A. a.-F. (2025). Ahkam Istihqaq al-Mabi' lil-Ghayr fi al-Fiqh al-Islami wa al-Qanun al-Madani al-Misri wa al-Qatari. Al-Dirayah Publications.
Hassan, R. (2022). Abatement of Price vs. Rescission: Analyzing the Remedial Choice for Defective Performance in Civil Law Systems. Journal of Comparative Commercial Law, 15(3), 45-68.
Jafarimanesh, S. (2020). Economic Effects of Uncertainty in the Institution of Arsh on Commercial Transactions. Private Law Research Quarterly, 3(50), 45-68.
Katouzian, N. (2020a). The Civil Code in the Current Legal Order of Iran. Mizan.
Katouzian, N. (2020b). Civil Law: General Theory of Contracts. Ganj-e Danesh Publications.
Khaleel, R. (2020). Arsh in Iranian Law versus Price Reduction in Egyptian Law: A Study on the Sufficiency of Remedies. Journal of Comparative Legal Studies, 12(2), 150-175.
Mansour, K. (2021). The Evolution of Contractual Remedies in Egypt: From Traditional Warranty to Modern Contractual Balance. Cairo University Press.
Metwally, H. (2020). The Role of Legislative Codification in Achieving Predictability: A Post-Codification Analysis of the Egyptian Contracts Law. Law and Legislation Journal, 60(4), 120-145.
Mir Mohammad Sadeghi, H. (2020). The Effect of Contract Adjustment Instruments on Binding Force: A Comparative Study of Iranian and Egyptian Law. Mizan Publications.
Mirzaei, M. (2021). Challenges of Judicial Practice in Determining Judicial Compensation: A Case Study of Arsh in Capital Goods Disputes. Iran and World Comparative Law Journal, 2(15), 120-145.
Mousavi, S. A. (2021). A Jurisprudential-Legal Study of Arsh in Options Shahrekord University].
Omar, F. M. (2021). Buyer's Right to Information versus Seller's Duty of Disclosure: Comparative Perspectives on Defects. Journal of Commercial and Maritime Law, 28(1), 55-78.
Safwat, L. (2019). The Role of Istihqaq Bila Sabab Doctrine in Shaping Price Reduction Mechanisms under Egyptian Law. Private Law Studies, 45(3), 88-105.
Saleh, M. (2019). Comparative Study of Remedies for Defective Goods in Egyptian and French Law. Dar El-Nahda El-Arabia.
Seidan, H. (2024). Economic Underpinnings of Price Reduction: A Welfare Analysis Comparing Iran and Egypt. International Review of Economic Law, 10(2), 190-210.
Shams, A. (2020). Analysis of the Nature of Compensation for Deficiency in Commutative Contracts: A Case Study of the Institution of Arsh. Legal Research Journal, 20(45), 115-138.
Taha, A. (2023). Judicial Activity and Latent Defects: A Comparative View on Judicial Discretion in Iran and Egypt. Arab Law Quarterly, 37(1), 22-40.
دانلودها
گاهشمار انتشار
- ارسال
- بازنگری
- پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2025 Hasan Mehrabi (Author); Davood Nasiran (Corresponding author); Ahmad Mohamadi (Author)

این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.