مطالبه خسارت منافع ممکن الحصول در قانون آئین دادرسی کیفری 1392 و رویه قضایی ایران با نگاهی به حقوق انگلستان
کلمات کلیدی:
ضرر و زیان, جرم, خسارت, جبران ضرر, منافع ممکن الحصولچکیده
بر طبق موازین حقوق اسلامی تمامی ضررها و زیان هایی که به حیثیت، جسم و روح انسان وارد می گردد باید از طریق جبران خسارت رفع گردد. ضرر و زیان ممکن است مادی و یا غیر مادی (معنوی) باشد. در اثر ضرر و زیان وارده ممکن است نفعی از بین برود که به آن منافع ممکن الحصول می گویند. بر اساس قانون تنها آن دسته از خسارات قابلیت مطالبه دارند که بی واسطه و به طور مستقیم از جرم ناشی شده باشند. تنها عدم النفعی که ممکن الحصول باشد، قابلیت مطالبه را دارد و عدم النفع غیرقابل حصول قابل مطالبه نیست. مرز میان عدم النفع و منافع ممکن الحصول بسیار ظریف است تا آنجا که حتی عده ای این دو را یکی می دانند. در خصوص مبانی فقهی و حقوقی جبران ضرر و زیان منافع ممکن الحصول قواعدی چون تسبیب، لاضرر و اتلاف دخیل هستند. بر طبق تبصره 2 ماده 14 قانون آئین دادرسی کیفری مصوب 1392 ایران امکان مطالبه منافع ممکن الحصول در ضرر و زیان های جسمانی وجود دارد. این امر مورد توافق حقوقدانان و فقهای زیادی قرار گرفته است. اما در خصوص حقوق انگلستان باید گفت که فرقی بین خسارت مدنی و کیفری وجود ندارد و هر دو نوع خسارت زیان دیده بر طبق طرح دعاوی مسئولیت مدنی در وضعیتی قبل از ارتکاب جرم و خطا قرار می گیرد و مرتکب باید مسئول جبران خسارت های وارده باشد. در حقوق انگلستان با توجه به قاعده اتلاف و ضرر زننده، و وجود اسباب متعدد بر طبق نظریه های خطای مشترک، تشخیص سبب بر اساس میزان تقصیر همواره دعاوی مطرح و در نهایت حکم صادر می گردد. با توجه به نکات گفته شده به نظر می رسد حقوق ایران و انگلستان در این زمینه کاملا متفاوت از یکدیگر هستند.
مراجع
Akbari, M. J., & Hashemi, S. H. (2016). Jurisprudential and Principles-Based Studies. Scientific Research Quarterly of Jurisprudential and Principles-Based Studies, 2(3).
Akhoundi, M. (2018). Criminal Procedure (39th ed.). Mizan Publications.
Al-Amili, Z. a.-D. i. A. i. A., Amini, A., & Ayati, S. M. R. (2019). Tahrir al-Rawdah fi Sharh al-Lumah (15th ed.). SAMT Publications.
Amid Zanjani, A. (2010). Causes of Liability (2nd ed.).
Arabian, B. (2014). Damages Arising from Crime in Iranian and English Law Islamic Azad University, Shahroud Branch].
Ashouri, M. (2019). Criminal Procedure (36th ed.). SAMT Publications.
Bahsani, A. F. (2021). Punishment in Islamic Jurisprudence. Dar al-Sharq.
Bashkouh, M. (2012). The Importance of Damages for Delay in Payment of Cash in Iranian and English Law. Encyclopedia of Law and Politics(18).
Cohen, T., & Smith, S. K. (2004). Civil Trial Cases and Verdicts in Large Counties (Bureau of Justice Statistics Bulletin, Issue. http://bjs.ojp.usdoj.gov/content/pub/pdf/ctcvlc01.pdf
Golestani, A. (2018). Analysis of Claims for Damages Arising from Crime in Judicial Practice Islamic Azad University, Damavand Branch].
Hashmdar. (2016). Judiciary Website of the Islamic Republic of Iran. http://iran505.com
Holden, K., & Smock, P. J. (2004). The Economic Cost of Marital Dissolution: Why Do Women Bear a Disproportionate Cost.
Khaleghi, A. (2017). Criminal Procedure (35th ed.). Shahr-e Danesh Institute for Legal Studies and Research.
Khodadad, M., & Elahian, M. (2017). Obtainable Benefits and the Truth of Loss. Journal of Social Sciences Studies, 3(1).
Marashi, M. H. (1991). Blood Money and Damages Arising from Crime. Judicial and Legal Journal of the Ministry of Justice(1).
Mojtahedi, Y. (2007). A Discussion on Blood Money and Indemnity. Payam-e Amouzesh, 5(25).
Pearce, D., & Halson, R. (2007). Damages for Breach of Contract: Compensation, Restitution, and Vindication. Oxford Journal of Legal Studies.
Rahmdel, M. (2015). Criminal Procedure (2nd ed., Vol. 1). Dadgostar Publications.
Ramezanian Siahkaroudi, A. (2014). Concurrence of Cause and Direct Actor in the New Islamic Penal Code.
Ruff, A. (2016). Nutcases: Contract Law (4th ed.). Sweet and Maxwell.
Sadeghizadeh, A., & Moghadam, A. (2018). Civil Liability Arising from Loss of Obtainable Benefits. Comparative Iranian and International Legal Research, 11(40).
Saket, M. H. (2016). Personality and Legal Capacity in Civil Law. Author.
Salimi, E. (2013). Comparative Study of the Effects and Rules of Prescribed and Non-Prescribed Discretionary Punishments in Islamic Law University of Isfahan, Faculty of Administrative Sciences and Economics].
Sanaei, S. (2016). Obtainable Benefits and Moral Damages in Prescribed Discretionary Punishments in Islamic Law Islamic Azad University, Science and Research Branch].
Tafaghodi Zare, S. (2016). Damages Resulting from the Decrease in the Value of Money in Iranian and English Law. International Legal Research, 9(33).
Wasiti Zabidi, S. M. (1993). Taj al-Arus min Jawahir al-Qamus (Vol. 20). Dar al-Fikr.
Zamanzadeh, S. (2017). Private Claim Arising from Crime in the Criminal Procedure Code and Judicial Practice of 2013: Claiming Damages Arising from Crime Islamic Azad University, Naragh Branch].
دانلودها
گاهشمار انتشار
- ارسال
- بازنگری
- پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2026 Gholamhossein Eghbali (Author); Kumars Kalantari (Corresponding author); Mohammad Behroziyeh (Author)

این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.